Ev temizliğinde kimyasallardan kaçınmak ve doğal yöntemlere yönelmek son yıllarda neredeyse bir akım haline geldi. Sosyal medyada gezinirken mutlaka karşınıza çıkmıştır: Lavaboya bolca karbonat dökülür, üzerine sirke boca edilir ve o meşhur köpürme başlar. Birçoğumuz o tıslama sesini duyduğunda ve köpükler yukarı doğru kabardığında içten içe "İşte şimdi kirler sökülüyor" diye düşünürüz. Ne kadar çok köpük, o kadar iyi temizlik algısı yaratır. Ancak işin aslı hiç de öyle değil. Bilim insanları ve kimyacılar, yıllardır severek izlediğimiz bu yöntemin aslında koskoca bir yanılsamadan ibaret olduğunu söylüyor.
TEMİZLEMİYOR, GÜÇ BUHARLAŞIP YOK OLUYOR
Virginia Tech'ten kimyager Amanda Morris ve Tasmanya Üniversitesi'nden Nathan Kilah, yaptıkları bilimsel açıklamalarda bu popüler temizlik hilesinin aslında iki maddenin birbirini yok etme süreci olduğunu belirtiyor.
Kimya derslerinden hatırlayacağınız üzere sirke asidik bir yapıya sahipken, karbonat ise bazik bir maddedir. Bu iki zıt güç bir araya geldiğinde birbirleriyle amansız bir mücadeleye girer ve sonuç olarak birbirlerini nötrleştirirler. Asetik asit ile sodyum bikarbonat tepkimeye girdiğinde, o çok beğendiğimiz köpükler aslında sadece karbondioksit gazının açığa çıkmasından ibarettir. Kabarcıklar tamamen durduğunda ise elinizde temizleyici gücü olan maddeler değil, büyük ölçüde sadece su ve bir tutam tuz kalır. Yani sirkenin kireç çözme yeteneği de, karbonatın yağı söküp atma marifeti de o köpürme esnasında havaya uçup gider.
Üstelik göz kararı dökülen oranlar hiçbir zaman tam denk gelmediği için, karbonatın büyük bir kısmı tepkimeye bile giremeden suyun dibinde boşa harcanır. Aynı karbonatı kuru bir şekilde yağlı bir tezgaha ya da fırının dibine sürseniz mucizeler yaratacakken, sirkenin içinde etkisini tamamen yitirir.
İŞE YARADIĞI TEK BİR İSTİSNA VAR
Peki, bu karışım hiçbir yerde mi işe yaramıyor? Kimyacılara göre tek bir istisna var: Tıkalı lavabo giderleri. Ancak bunun sebebi de karışımın kimyasal temizleme gücü değil, tamamen mekanik bir etkidir.
Karbonatı gidere döküp üzerine sirke eklediğinizde, dar borunun içinde sıkışan karbondioksit gazı yukarı ve aşağı doğru güçlü bir basınç uygulamaya başlar. Bu ani itiş gücü, borunun içindeki hafif tıkanıklıkları gevşetebilir. Fakat bu etki yalnızca saniyeler süren o kabarcıklar esnasında geçerlidir ve saç yumağı ya da yoğun yağ tabakası gibi ciddi tıkanıklıklarda maalesef çaresiz kalır. Dar bir borunun içindeki bu mekanik itiş gücünün tezgahta, fırında ya da cam yüzeylerde hiçbir karşılığı yoktur; çünkü gaz geniş alanda uçup gider ve geriye sadece etkisiz ıslak bir sıvı bırakır.
AYRI AYRI KULLANMAK ÇOK DAHA ETKİLİ
İşin asıl şaşırtıcı kısmı, bu iki malzemenin tek başlarına kullanıldıklarında birer temizlik canavarına dönüşmesidir. Onları bir kapta karıştırıp ziyan etmek yerine, kendi uzmanlık alanlarına bırakmak en mantıklısıdır:
Karbonatın Uzmanlık Alanı (Yağ ve Organik Kirler): Bazik yapısı sayesinde yağ tutmuş tezgahlar, dipleri kararmış tencereler ve fırın içi temizliği için biçilmiş kaftandır. Yumuşak bir aşındırıcı olduğu için yüzeyleri çizmeden ovar. Ayrıca kötü kokuları hapsetme gücüyle buzdolaplarının havasını temizler.
Sirkenin Uzmanlık Alanı (Kireç ve Mineral Tortuları): Güçlü asit yapısıyla duş başlıklarındaki kireçleri söker, çaydanlık dibindeki beyaz katmanları eritir ve sabun kalıntılarını saniyeler içinde keser. Cam yüzeyleri ise lekesiz ve pürüzsüz bir şekilde parlatır.
SİRKEYİ SAKIN BU MADDEYLE BİR ARAYA GETİRMEYİN
Karbonatla sirkeyi karıştırmak sadece malzemelerinizi boşa harcar ve bütçenize zarar verir. Ancak ev temizliğinde asıl hayati tehlike arz eden, kesinlikle uzak durulması gereken çok daha başka bir karışım var: Sirke ve çamaşır Suyu.
Sirkenin içindeki asetik asit, çamaşır suyunda bulunan sodyum hipoklorit ile temas ettiği anda ölümcül olabilecek klorin gazı açığa çıkar. Bu gaz çok az miktarda bile solunsa gözleri anında yakar, şiddetli öksürüğe neden olur. Özellikle banyo gibi dar ve kapalı alanlarda bu gazın yoğunlaşması, solunum yollarında geri dönülemez ciddi hasarlara yol açabilir. Bu nedenle temizlik yaparken daha iyi temizlesin mantığıyla sirke ve çamaşır suyunu asla aynı yüzeyde buluşturmayın ve bir arada kullanmayın.
