İskoçya genelinde yaklaşık 500 oyma taş top bulundu. Bu nesnelerin bazıları antik yerleşimlerin çevresinde, bazıları ise evlerin yakınında veya içinde ortaya çıkarıldı. Farklı boyut ve tasarımlara sahip olmaları, araştırmacıların tek bir kullanım amacı üzerinde birleşmesini daha da zorlaştırıyor.
İlk akla gelen ihtimallerden biri, taş topların silah olarak kullanılmış olması. Sert ve yuvarlak yapıları bu düşünceyi desteklese de üzerlerindeki ayrıntılı işçilik önemli bir soru işareti oluşturuyor. Binlerce yıl önce insanların bir savaş aletine bu kadar fazla zaman harcayıp harcamayacağı bilinmiyor.
Başka teoriler de en az bunun kadar ilginç. Taş topların ağırlık ölçmek için kullanılmış araçlar, hafıza veya kayıt nesneleri, kehanet amacı taşıyan objeler ya da toplumsal statüyü gösteren semboller olduğu öne sürüldü. Bazılarının evlerin altına veya yakınına bırakılmış olması ise onları koruyucu tılsım olarak gören teoriyi gündeme getirdi.
Üzerlerindeki farklı geometrik desenler, nesnelerin yalnızca günlük kullanım için üretilmediği ihtimalini de güçlendiriyor. Bazı araştırmacılar bunların belirli anlamlar taşıyan sembolik nesneler olabileceğini düşünürken, başka bir görüşe göre taş toplar insanların bir araya geldiği sosyal veya törensel etkinliklerde kullanılıyordu.
Ancak bütün bu teorilerin ortak bir sorunu var: Hiçbiri kesin olarak kanıtlanmış değil.
Aradan yaklaşık 5.000 yıl geçmesine rağmen bu taş topların neden yapıldığı, nasıl kullanıldığı ve üzerlerindeki karmaşık şekillerin ne anlama geldiği hâlâ bilinmiyor. Bugün müzelerde sergilenen bu küçük taşlar, Neolitik dönemde yaşayan insanların dünyasına dair ipuçları taşıyor; fakat asıl amaçlarını açıklayacak cevap hâlâ bulunabilmiş değil.
Belki de onları asıl gizemli yapan şey tam olarak bu: İnsanlar binlerce yıl önce bu taşlara büyük bir anlam yükledi, fakat o anlam zamanla tamamen kayboldu.
