Türkiye'de tarımsal üretimde kazanç kriterleri değişim gösteriyor. Üretimde başarı artık yalnızca sahip olunan arazinin büyüklüğüyle değil, alan başına elde edilen katma değerle ölçülüyor. Yükselen gübre, enerji ve işçilik maliyetlerinin yanı sıra iklim değişikliğine bağlı kuraklık riskleri, çiftçileri daha küçük alanda daha yüksek gelir sağlama potansiyeline sahip ürünlere yönlendiriyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı'nın yatırım rehberlerinde de tıbbi ve aromatik bitkilere yönelik pazar talebinin arttığına dikkat çekiliyor. Ancak uzmanlar; sürdürülebilir kazanç için yalnızca doğru ürünü ekmenin yeterli olmadığını, ürünün işlenmesi, paketlenmesi ve markalaştırılmasının kritik önem taşıdığını belirtiyor.
ARONYA VE YABAN MERSİNİNDE SATIŞ KANALI GELİRİ BELİRLİYOR
Yeni nesil tarım modelinde ürünün işlenme derecesi ve satış kanalı nihai geliri doğrudan etkiliyor. Ürünün ham madde olarak satılması ile kurutulup paketlenmesi veya özütünün çıkarılması arasında belirgin gelir farkları oluşuyor.
Aronya: Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre aronya bahçelerinde ekonomik verim 2. veya 3. yıldan itibaren başlıyor. Dekar başına verim 3. yılda yaklaşık 750 kilograma, 4. yılda ise 1.500 kilograma kadar ulaşabiliyor. Yalova Aronya Kooperatifi’nin 2025 sezonu satış fiyatlarında konvansiyonel aronya kilogramı 220 TL, organik sertifikalı ürün ise 350 TL seviyesinde açıklandı. Bu fiyatların doğrudan tüketiciye veya kooperatif kanalıyla yapılan satışları yansıttığı, toptan alımlarda rakamların değişebileceği kaydediliyor.
Yaban Mersini: Karadeniz, Marmara ve yüksek rakımlı uygun bölgelerde üretimi artan yaban mersini; taze tüketimin yanı sıra dondurulmuş ve kurutulmuş olarak gıda sanayisinde değerlendiriliyor. 2025 sezonunda doğrudan tüketiciye yapılan satışlarda ürün kalibresi ve ambalajına göre kilogram fiyatının 480 TL ile 750 TL bandında seyrettiği bildiriliyor.
SALEP ÜRETİMİNDE YASAL MEVZUAT VE İZİN ŞARTI
Yüksek gelir potansiyeline sahip ürünlerden biri olan salep üretimi, katı yasal düzenlemelere tabi bulunuyor. Orkide familyasına ait olan ve koruma altında tutulan salep türlerinin doğadan izinsiz sökülerek ticarete konu edilmesi yasak.
Bakanlık araştırmalarına göre dekara 100-125 kilogram yumru dikildiğinde, bakım koşullarına bağlı olarak 300-375 kilogram arasında yaş yumru elde edilebiliyor. Ancak üretimin Bakanlık kontrolünde, izinli materyal kullanılarak ve kayıtlı alanlarda yapılması gerekiyor. Uluslararası ticareti de CITES (Tehlike Altındaki Türlerin Ticaretine İlişkin Sözleşme) kurallarına tabi olan salep yetiştiriciliğinde, ekim öncesinde yasal izinlerin ve pazar kanallarının eksiksiz planlanması zorunluluk taşıyor.
SAFRAN ÜRETİMİNDE İŞÇİLİK MALİYERİNE DİKKAT
Dünyanın en yüksek değerli baharatları arasında yer alan safranda dekar başına verim; soğan büyüklüğü, iklim ve bakım şartlarına göre 300 gram ile 1 kilogram arasında değişiklik gösteriyor.
Bursa ve Eskişehir'deki üretim verilerine göre, 1 kilogram kuru safran elde edebilmek için yaklaşık 150 bin çiçeğin tek tek toplanması ve kırmızı tepeciklerinin elle ayrılması gerekiyor. Üretim sürecinin yoğun iş gücü gerektirmesi nedeniyle yüksek brüt gelirin doğrudan yüksek net kâr anlamına gelmediği vurgulanıyor. Safranda üreticiler için ikinci bir gelir kalemini ise çoğaltılan safran soğanlarının satışı oluşturuyor.
