Günlük hayat koşturmacasında konuşurken tercih ettiğimiz kelimeleri düşündünüz mü? Dilbilimcilerin ve araştırmacıların Türkçedeki sözvarlığı üzerine yaptığı derlem çalışmaları, günlük sohbetlerimizde aslında son derece sınırlı ama bir o kadar da "işlevsel" bir kelime havuzunu etrafında döndüğümüzü gösteriyor. Yazılı dilde edatlar ve zamirler başı çekerken, konuşma diline geldiğimizde durum çok daha farklı bir noktaya evriliyor.
CÜMLELERİN JOKERİ VE DÜŞÜNME MOLALARI: ŞEY VE YANİ
Konuşma sırasında bir kelimeyi unuttuğumuzda ya da zihnimiz bir sonraki cümleyi toparlamaya çalışırken imdadımıza ilk yetişen kelime hiç şüphesiz "şey" oluyor. Anlık bir duraksama ve zaman kazanma aracı olan bu sözcük, gündelik Türkçenin adeta gizli kahramanı.
Benzer şekilde, bir düşünceyi açıklamak, özetlemek ya da lafı bağlamak istediğimizde imdadımıza "yani" yetişiyor. Birçok kişi farkında olmadan tek bir paragrafık sohbet içerisinde onlarca kez "yani" diyebiliyor.
SON YILLARIN DİL SÜRÜSÜ: AYNEN VE İŞTE
Özellikle gençler ve kent yaşamındaki bireyler arasında iletişim hızlandıkça, onaylama kalıpları da kısaldı. "Sana katılıyorum", "Çok doğru söylüyorsun" gibi uzun ifadelerin yerini devasa bir hızla tek bir kelime aldı: "Aynen".
Karşı tarafa hak verildiğini göstermenin en kestirme yolu haline gelen bu sözcük, günümüz konuşma dilinin frekansı en yüksek kelimelerinden biri.
Durumları özetlerken ya da bir konuyu noktalamak istediğimizde kullandığımız "işte" ve belirsizlik anlatmak için başvurduğumuz "falan" veya "filan" da konuşma dilinde en sık tekrarladığımız diğer ifadeler olarak öne çıkıyor.
SOSYAL BAĞLARIN ÇİMENTOSU: ABİ, HOCAM VE KOLAY GELSİN
Türkçede iletişim sadece bilgi aktarmakla kalmıyor, aynı zamanda sosyal mesafeyi ve samimiyeti ayarlama aracı olarak da kullanılıyor. Günlük hayatta adını bile bilmediğimiz insanlara hitap ederken başvurduğumuz "abi", "kardeşim" ve son yıllarda her meslek grubuna yaylan "hocam" kelimeleri toplumsal samimiyeti sağlayan en temel hitaplar arasında yer alıyor.
Öte yandan ayaküstü karşılaşmalarda sohbet başlatan "Naber?" ve "N'apıyorsun?" kalıpları ile esnafla veya çalışanlarla kurulan bağın temeli olan "Kolay gelsin", konuşma dilinde her gün binlerce kez tekrarlanan en popüler ifadeler olarak listelerin üst sıralarındaki yerini koruyor.
