Ölümcül vakalar son derece nadir olsa da türbülans geçen yıl, Londra çıkışlı bir Singapore Airlines uçuşunda bir kişinin hayatını kaybetmesine ve Dublin’e giden bir Qatar Airways seferinde de çok sayıda yolcunun yaralanmasına neden oldu. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği’ne göre türbülans, yolcu ve mürettebatın ölümcül olmayan yaralanmalarının başlıca sebebi. ABD Federal Havacılık İdaresi verilerine göre ise 2009–2021 yılları arasında türbülans olaylarında 146 yolcu ve mürettebat ciddi şekilde yaralandı.
YÜZDE 55 ARTTI
İklim değişikliğinin türbülansı artırdığına dair bilimsel kanıtlar da güçleniyor. İngiltere’deki Reading Üniversitesi’nden meteorologların geçen yıl yayımladığı bir çalışma, gökyüzünün son kırk yılda yüzde 55’e kadar daha sarsıntılı hale geldiğini ortaya koydu. Karbon emisyonlarının ısıttığı hava, jet akımı içindeki hava akımlarını değiştirerek, Kuzey Atlantik’te ve küresel ölçekte “açık hava türbülansı” olarak bilinen olguyu şiddetlendiriyor.
Bilim insanları, Kuzey Atlantik üzerindeki tipik bir noktada, 1979 ile 2020 arasında yıllık toplam şiddetli türbülans süresinin yüzde 55 arttığını tespit etti. En büyük artışın Kuzey Atlantik üzerinde görüldüğü, ancak ABD, Avrupa, Orta Doğu ve Güney Atlantik üzerindeki yoğun uçuş güzergâhlarında da türbülansın belirgin biçimde yükseldiği bildirildi.
MALİYETİ ÇOK YÜKSEK
Reading Üniversitesi’nden meteorolog Mark Prosser, havayollarının bu tabloya hazırlık yapması gerektiğini vurguluyor. Prosser, artan türbülansın ABD’de havacılık sektörüne yılda 150 ila 500 milyon dolar (134–465 milyon euro) arasında maliyete yol açtığını belirterek, “Her ek dakika, türbülans içinde geçirilen süreyi artırıyor; bu da uçakta yıpranmayı ve yolcu ile kabin görevlilerinin yaralanma riskini yükseltiyor” diyor.
Mevcut hava durumu modelleri ve radarlar, çoğu zaman küçük ölçekli girdapları tespit edemediği için bu sarsıntılı koşulların ne zaman yaşanacağını öngörmekte zorlanıyor. Orta Doğu’nun en büyük havayolu şirketi Emirates ise bu noktada yapay zekâdan yardım alıyor. Şirket, yeni teknolojinin uçuş rotaları üzerindeki türbülans bölgelerini pilotlara gösterebilen “gerçek zamanlı veriler” ürettiğini söylüyor.
Emirates’in kullandığı sistem, “makine öğrenimi, kitle kaynaklı türbülans verileri ve pilot raporlarını” bir araya getirerek kokpite “canlı, yerinde türbülans görselleştirmeleri” sunuyor. Şirket, bu yeni stratejinin beklenmedik şiddetli hava olaylarıyla karşılaşmaları şimdiden azalttığını açıkladı.
Emirates’te uçuş operasyonlarından sorumlu kıdemli başkan yardımcısı Kaptan Hassan Alhammadi, sistemin henüz erken aşamada olduğunu ancak şimdiden potansiyel faydalarının doğrulandığını söylüyor. Alhammadi, tamamen türbülanssız uçuşlar vaat edemeyeceklerini vurgulasa da, son bir yılda beklenmedik şiddetli türbülans vakalarında “kayda değer bir azalma” sağlandığını belirtiyor.
