Sivil havacılık sektörü, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana süregelen en radikal tasarım devriminin eşiğinde duruyor. ABD hükümeti, geleneksel "kanatlı tüp" uçak mimarisini tarihe gömmeye hazırlanan California merkezli havacılık girişimi JetZero'ya devasa bir finansal kasko sağlamak için düğmeye bastı. Şirketin vatoz balığını andıran "Karma Kanat" mimarisine sahip yolcu uçağı projesi Z4, gökyüzündeki dengeleri ve tekelleşen ticari pazarı tamamen değiştirecek bir güçle geliyor.
ABD'DEN POPÜLER UÇAĞA KARŞI STRATEJİK FİNANSMAN
İngiltere’deki Farnborough Uluslararası Havacılık Fuarı’nda duyurulan en sıcak gelişmelere göre, JetZero ile ABD İhracat-İthalat Bankası (EXIM), Kuzey Carolina eyaletinin Greensboro kentinde kurulacak devasa ileri teknoloji üretim kampüsü için 3 milyar dolara varan bir kredi ve garanti niyet mektubuna imza attı. ABD hükümetinin "Make More in America" girişimi kapsamında hayata geçirilen bu finansman hamlesi, projenin sadece kağıt üstünde bir konsept tasarımdan ibaret olmadığını açıkça kanıtlıyor.
Bu hamlenin arkasında, son yıllarda ardı arkası kesilmeyen krizlerle boğuşan ve sivil yolcu uçağı pazarında ABD'nin tek temsilcisi olarak kalan Boeing'e alternatif yaratma fikri yatıyor. Avrupa'da Airbus'ın pazarın liderliğini ele geçirmesi ve Çinli devlet şirketi Comac'ın kendi "Karma Kanat" tasarımları üzerinde çalışmaya başlaması, Washington yönetimini JetZero gibi ezber bozan girişimlerin arkasında daha agresif durmaya itti.
HAVACILIK TARİHİNİN EN BÜYÜK İKİNCİ DEVRİMİ
JetZero CEO’su Tom O’Leary’nin havacılık dünyasındaki mevcut boşluğu "Sadece küçük ve büyük beden kıyafet satan bir mağazada orta beden tişört aramaya" benzettiği Z4, tam olarak bu boşluğu dolduracak. Yaklaşık 250 yolcu kapasitesi ve 5 bin deniz mili menziliyle uçak, en büyük dar gövdeli uçaklar ile en küçük geniş gövdeli uçaklar arasındaki pazar segmentine hitap edecek. Gövde ile kanatların tek bir parça gibi birleştiği bu benzersiz yapıda aerodinamik kaldırma kuvveti maksimuma çıkarken, sürtünme ve ağırlık radikal biçimde azalıyor. Bu durum, Z4'ün Boeing 787 gibi son nesil yolcu uçaklarına kıyasla yaklaşık %30 daha az yakıt tüketmesini sağlayacak.
GÖKYÜZÜNDE EZBER BOZAN YENİ YOLCU DENEYİMİ
Geleneksel bir veya iki koridorlu uçak tasarımlarını unutturacak olan Z4, tam dört koridora sahip geniş ve adeta modern bir salonu andıran kabin mimarisiyle yolcuların karşısına çıkacak. Tasarımın aerodinamik bütünlüğünü korumak adına geleneksel yolcu pencereleri bu uçakta tamamen kaldırıldı. Yerlerine dış dünyayı canlı yansıtan yüksek çözünürlüklü dijital ekranlar yerleştirilecek.
Pencerelerin yokluğunu telafi etmek ve kabine doğal ışık doldurmak amacıyla uçağın tavanına devasa bir tavan penceresi entegre edildi. Üstelik yolcu konforunu artırmak adına her koltuğun kendine ait özel bir baş üstü bagaj bölmesi ve her tuvaletin önünde özel bir bekleme alanı bulunacak. Seyahat konforunu artıracak bir diğer detay ise uçağın günümüz ticari yolcu uçaklarından yaklaşık 10 bin feet daha yüksekte seyrederek hava türbülanslarından neredeyse hiç etkilenmeyecek olması.
GÖVDE ARKASINDA GÜVENİLİR TEKNOLOJİ VE PENTAGON DESTEĞİ
JetZero’nun elindeki en büyük koz, uçağın dış formu çok fütüristik görünse de bileşenlerinin büyük oranda rüştünü ispatlamış teknolojilerden oluşması. Uçağın uçuş kumanda sistemlerinden prototipte kullanılacak mevcut nesil Pratt & Whitney motorlarına kadar neredeyse tüm kritik parçaları, halihazırda gökyüzünde olan ve Federal Havacılık İdaresi (FAA) onayına sahip uçaklardan transfer edildi. Şirket bu süreçte yalnız da değil; ticari hedeflerin yanı sıra askeri kanatta ABD Hava Kuvvetleri'nden tam ölçekli bir gösteri uçağı üretimi için 235 micron dolarlık bir sözleşme koparmış durumdalar.
Projenin teknik ortakları arasında ise havacılık dünyasının devleri yer alıyor. Northrop Grumman'ın yan kuruluşu Scaled Composites uçağın üretimini üstlenirken, motor ve nasel sistemlerinde RTX (Collins Aerospace) ile stratejik iş birliği yürütülüyor. Şirketin 1:8 ölçekli küçük prototipi "Pathfinder", geçtiğimiz dönemde FAA'den uçuş izni alarak Edwards Hava Üssü'nde başarılı test uçuşları gerçekleştirdi ve uçuş kontrol yazılımlarını doğruladı.
ELEŞTRİLER VE HAVALİMANI ALTYAPI SORUNU
Elbette bu radikal tasarıma şüpheyle yaklaşan sektör uzmanları da var. Eleştirmenler, geniş gövde nedeniyle kanat kısımlarına yakın oturan yolcuların uçak dönüş yaparken çok daha yüksek yerçekimi kuvvetine (G kuvveti) maruz kalacağını ve bunun rahatsızlık yaratacağını vurguluyor. Ayrıca gerçek pencerelerin olmamasının bazı yolcularda mide bulantısını tetikleyebileceği, 4 koridorlu düzenin olası bir acil tahliyeyi zorlaştırabileceği ve mevcut havalimanı körüklerinin bu uçaklara uygun olmadığı belirtiliyor. JetZero ise tüm bu lojistik ve aerodinamik kaygılara karşı patentli çözümleri olduğunu savunuyor.
VATOZ BALIĞI TASARIMLI UÇAKLAR NE ZAMAN HZMETE GİRECEK
Kuzey Carolina’daki dev tesisinde binlerce kişiye istihdam sağlamayı hedefleyen şirketin takvimine göre, tam ölçekli askeri ve ticari demonstrasyon uçağının 2027 yılı sonunda ilk uçuşunu yapması planlanıyor. Her şey yolunda gider ve FAA güvenlik onayları sorunsuz tamamlanırsa, vatoz balığı tasarımlı Z4 yolcu uçaklarının 2030’lu yılların başında ticari seferlerine başlaması ve gökyüzünün yeni hakimi olması bekleniyor.
