İtalya genelinde yaklaşık 1.200 kilometre boyunca uzanan Apennin Dağları’nda gözlemlenen çelişkili jeolojik hareketler, yürütülen yeni bir bilimsel çalışmayla açıklığa kavuşturuldu. Floransa Üniversitesi’nden Stefano Tavani liderliğindeki bir araştırma ekibi, bölgede aynı anda yaşanan yükselme, çökme ve farklı odaklı deprem hareketlerini tek bir mekanizmaya bağlayan yeni bir model geliştirdi.
YER KABUĞU KATMANLAR HALİNDE AYRILIYOR
Araştırmacılar, bölgedeki karmaşık yapının temel sebebinin delaminasyon yani 'yer kabuğunun alt kısmının katmanlar halinde ayrılması' olduğunu tespit etti. Modele göre, kabuğun daha yoğun olan alt kısmı ile litosfer kademeli olarak koparak Dünya'nın manto katmanına doğru batıyor. Bu süreç, dağ sırası boyunca bir "ön cephe" şeklinde ilerleyerek alt katmanların üst kısımlardan ayrılmasına yol açıyor.
Çalışma kapsamında uydu verileri, GPS ölçümleri, deprem kayıtları ve kabuk ile manto arasındaki sınır olan Mohorovičić süreksizliği (Moho) haritaları bir araya getirildi. Analizler sonucunda Apenninler’in altında 500 kilometreyi aşan bir hat boyunca Tiren Denizi ve Adriyatik taraflarındaki Moho sınırlarının üst üste bindiği saptandı. Bilim insanları, bu çakışmanın alt kabuktaki kopmanın somut bir izi olduğunu değerlendiriyor.
FARKLI BÖLGELERDE FARKLI DEFORMASYONLAR MEVCUT
Güncel hareket verileri dağ sisteminin iç ve dış bölgelerinde farklı süreçlerin işlediğini gösteriyor:
Piyasaya yansıyan GPS verilerine göre dağ sisteminin merkezinde yıllık yaklaşık 4 milimetrelik bir genişleme ve gerilme ölçülüyor.
Sisteminin dış kenarlarında ise jeologlar yıllık ortalama 2 milimetrelik bir yakınlaşma ve sıkışma hareketi tespit ediyor.
'AKORDEON ETKİSİ' MEKANİZMASI
Araştırma ekibi, iç kısımdaki genişleme ile dış kısımdaki sıkışmanın bir arada görülmesini bir akordeonun çalışma prensibine benzetiyor. Kopmanın gerçekleştiği alanlarda ağır katmanların ayrılmasıyla yükü hafifleyen kabuk, alt tarafa mantodan daha hafif malzemenin dolmasıyla birlikte yükseliyor ve genişliyor. Kopma öncesi alanlarda ise alt katmanlara bağlılığını koruyan yapılar, batan plakaların etkisiyle aşağı çekilmeye ve sıkışmaya devam ediyor.
BÖLGENİN JEOLOJİK TARİHİNDEKİ BOŞLUK KAPANIYOR
Önerilen model, Akdeniz havzasındaki plaka çarpışmaları ve Tiren Denizi’nin oluşum süreci sonrasındaki döneme de ışık tutuyor. Bölgedeki ana tektonik evrenin yaklaşık 2 milyon yıl önce tamamlanmasına rağmen devam eden deformasyonların kaynağı, bu katman ayrışması süreciyle açıklanıyor.
Araştırma ekibi, sunulan modelin İtalya altındaki derin jeolojik yapıya ilişkin basitleştirilmiş bir yaklaşım olduğunu ve tüm soruları yanıtlamadığını belirterek, sürecin daha ayrıntılı haritalandırılması için ileri düzey araştırmalara ihtiyaç duyulduğunu vurguladı.
