Üniversite öğrencilerine gecede en az 7 saat uyumaları karşılığında yaklaşık 5 ABD doları (yaklaşık 246 TL) ödeme yapılması, yeterli uyku uyudukları gece sayısını yüzde 26 artırdı. Maddi teşvik verilen öğrencilerin not ortalamalarında da artış görüldü.
Pittsburgh Üniversitesi'nde yürütülen ve Temmuz 2026'da yayımlanan çalışmada, 1100'den fazla lisans öğrencisinin uyku alışkanlıkları incelendi. Araştırmacılar, öğrencilerin uyku sürelerini takip etmek için saate benzeyen giyilebilir aktivite takip cihazları kullandı. Öğrencilere ayrıca yatma vakti hatırlatmaları ve sabah geri bildirimleri gönderen bir uygulama sağlandı.
Araştırmada rastgele seçilen 468 öğrenciye, dört hafta boyunca en az yedi saat uyudukları her gece için yaklaşık 5 dolar ödeme yapıldı. Uyku süreleri, öğrencilerin kullandığı takip cihazları üzerinden doğrulandı.
Çalışmaya katılan öğrencilerin yaş ortalaması yaklaşık 19'du. Katılımcıların yaklaşık yarısı birinci sınıf öğrencilerinden oluşurken yüzde 72'si kadındı.
Öğrenciler gecede ortalama 6,6 saat uyudu
Araştırma başlamadan önce öğrenciler gecede ortalama 6,6 saat uyuyordu. Katılımcıların yarısı ortalama olarak saat 01.00'den sonra, dörtte biri ise 02.00'den sonra yatağa giriyordu.
Öğrenciler, tipik bir hafta içi gecesinde önerilen yedi saatlik uykuyu yalnızca yüzde 43 oranında tamamlayabiliyordu. Katılımcıların yüzde 85'inden fazlası ise haftada en az bir gece yedi saatlik uyku süresine ulaşamıyordu.
Araştırmada öğrencilerin uyku sürelerini olduğundan uzun tahmin ettiği de görüldü. Katılımcıların yaklaşık üçte ikisi genellikle yedi saat uyuduklarını belirtirken, takip cihazları yalnızca yaklaşık üçte birinin beş gecenin en az üçünde bu süreyi tamamladığını gösterdi.
Katılımcıların yüzde 94'ü ise ideal gece uykusunun mevcut uyku sürelerinden daha uzun olduğunu söyledi.
5 dolarlık ödeme uyku süresini artırdı
Her gece en az yedi saat uyumaları karşılığında ödeme yapılan 468 öğrenci, maddi teşvik verilmeyen 380 öğrenciye kıyasla yüzde 26 daha fazla gecede yedi saatlik uyku hedefine ulaştı.
Maddi teşvik alan öğrenciler, okul gecelerinde ortalama 19 dakika daha fazla uyudu. Araştırmacılara göre bu süre, öğrencinin dizüstü bilgisayarını yaklaşık 23.40'ta kapatmasıyla gece yarısında kapatması arasındaki farka denk geliyor.
Uyku süresindeki artışın yanı sıra öğrencilerin not ortalamalarında da yükselme görüldü. Maddi teşvik alan öğrencilerin not ortalamaları araştırma döneminde yaklaşık 0,08 puan arttı.
Ödemeler kesildikten sonra da etkisi sürdü
Araştırmanın dikkat çeken bulgularından biri, maddi teşvikin sona ermesinden sonra da uyku süresindeki artışın bir süre devam etmesi oldu.
Ödemeler kesildikten sonraki üç ila dört haftalık dönemde, daha önce ödeme alan öğrenciler geceleri ortalama 8 dakika daha uzun uyumaya devam etti.
Araştırmacılar, bunun maddi teşvikin bazı uyku alışkanlıklarında kalıcı olmasa da geçici değişiklikler yaratmış olabileceğine işaret ettiğini belirtti.
Etki, özellikle rutinleri henüz tam olarak oturmamış olan birinci sınıf öğrencilerinde daha belirgin görüldü.
Ödemenin ne zaman yapıldığı da önemliydi
Araştırmada yalnızca teşvikin miktarının değil, ödeme zamanlamasının da önemli olduğu görüldü.
Öğrencilere ödemenin her sabah yapılması, dönem sonunda toplu ödeme yapılmasına kıyasla uyku üzerindeki daha güçlü etkiyle ilişkilendirildi. Dönem sonunda toplu ödeme yapılması, uyku üzerindeki etkinin yaklaşık üçte ikisini sağladı.
Bununla birlikte, not ortalamasındaki etki zaman içinde azaldı. Öğrencilerin notları takip eden dönemde daha yüksek kalırken, iki dönem sonra artık belirgin bir etki tespit edilmedi.
Hatırlatmalar tek başına yeterli olmadı
Araştırmacılar, yalnızca yatma vakti hatırlatmaları ve sabah geri bildirimleri alan öğrencilerdeki değişimin ise daha sınırlı olduğunu belirledi. Bu öğrenciler biraz daha fazla uyusa da artış, maddi teşvik verilen gruptaki kadar belirgin olmadı.
Araştırmaya göre sorun, öğrencilerin daha fazla uyumak istememesi değildi. Katılımcıların neredeyse tamamı mevcut uyku sürelerinden daha fazla uyumak istediklerini söyledi. Asıl güçlük, bu isteği her gece düzenli bir davranışa dönüştürmekti.
Üniversitelerin uyku düzenini de dikkate alması öneriliyor
Araştırmacılar, bulguların üniversitelerin öğrencilerin uyku düzenini etkileyen akademik koşulları da değerlendirmesi gerektiğini gösterdiğini belirtiyor.
Geç saatlere kadar devam eden ödevler ve erken başlayan dersler, öğrencilerin yeterli uyku almasını zorlaştırabilecek faktörler arasında gösteriliyor. Araştırmacılara göre üniversitelerin ders programları ve akademik uygulamalarını bu açıdan değerlendirmesi, öğrencilerin uyku düzenini desteklemeye yönelik müdahalelerle birlikte ele alınabilir.
Çalışmanın sonuçları, öğrencilerin yeterli uyku konusunda istekli olmasının tek başına yeterli olmayabileceğini; günlük alışkanlıkları değiştirmeye yönelik zamanında verilen teşviklerin uyku süresini artırabileceğini ortaya koyuyor.
