Nepal'de doğal afetler özellikle muson döneminde sık görülüyor. Ülkede son büyük can kaybı, Eylül 2024'te şiddetli yağışların yol açtığı ani sel ve heyelanlarda yaşandı. Felakette 100'den fazla kişi hayatını kaybetti.
Amics del Nepal Başkanı Cristina Morales, 3CatInfo'ya yaptığı açıklamada, yüksek dağlık bölgelerde bu tür sellerin muson mevsiminde sık yaşandığını söyledi.
Bu kez ise Nepal'in Rasuwa ve Nuwakot bölgelerinde, çarşamba günü Bhote Koshi Nehri'nde meydana gelen ani sel büyük bir yıkıma yol açtı. Felakette 150'den fazla kişi hayatını kaybederken yüzlerce kişinin de kayıp olduğu bildirildi.
Felakete ne sebep oldu?
Şimdilik selin tam olarak nasıl meydana geldiği kesinleşmiş değil. İlk etapta depremin neden olduğu düşünülen olayla ilgili daha sonra yapılan incelemeler, sismografların kaydettiği hareketin bir deprem değil, bir heyelan olduğunu ortaya koydu.
Uzmanlar şu aşamada iki ihtimal üzerinde duruyor.
Bunlardan ilki, buzul gölü taşması (GLOF). Bu senaryoda, buzullardan kopan kaya ve buz kütleleri yüksek kesimlerde bulunan bir buzul gölüne düşüyor. Bunun sonucunda göl taşarak büyük miktarda suyun aniden aşağıya doğru akmasına ve önüne çıkan her şeyi sürüklemesine neden oluyor.
İkinci ihtimal ise bir heyelanın nehrin önünü kapatması. Dağ yamacından kopan kaya ve toprak kütlelerinin nehir yatağını tıkaması halinde suyun akışı kesiliyor. Su, tıkanan bölgede birikmeye devam ediyor ve basınç kritik seviyeye ulaştığında oluşan set yıkılarak büyük bir sel dalgası meydana gelebiliyor.
Buzulların bulunduğu bölgelerde bu tür olaylar sık görülüyor
Barcelona Üniversitesi Coğrafya Bölümü'nden Prof. Marc Oliva'ya göre, her iki senaryo da buzulların bulunduğu yüksek dağlık bölgelerde görülebilen doğal süreçler arasında yer alıyor.
Yaklaşık 3.500 kilometrelik bir dağlık sistemi kapsayan bölge, Arktik ve Antarktika'nın ardından dünyanın en önemli buz rezervlerinden birine sahip olduğu için "Üçüncü Kutup" olarak adlandırılıyor.
Oliva, Himalayalar'ın jeolojik açıdan genç ve hâlâ yükselmekte olan bir dağ sistemi olduğuna dikkat çekerek, bölgede heyelan ve sismik hareketlerin sık görüldüğünü belirtiyor.
"Hint levhası Avrasya levhasının altına doğru ilerliyor ve onu yukarı doğru itiyor. Bu nedenle bölgedeki dağlarda büyük yükselti farkları bulunuyor ve dağ oluşumu hâlâ devam ediyor" diyen Oliva, bunun da bölgeyi heyelan ve sel gibi olaylara karşı daha hassas hale getirdiğini ifade ediyor.
Oliva'ya göre buzulların bulunduğu her bölgede belirli bir risk de bulunuyor. Yüksek kesimlerde buzulların erimesiyle oluşan göller, çoğu zaman istikrarsız alanlarda yer alıyor. Bu göllerin taşması halinde büyük miktarda su kısa sürede vadilere ulaşarak önüne çıkan yerleşimleri ve altyapıyı sürükleyebiliyor.
Bölgede önlem ve erken uyarı sistemleri yetersiz
Uzmanlara göre can kayıplarını azaltmanın en önemli yollarından biri, buzul göllerini ve dağlık bölgelerdeki hareketliliği uydu sistemleriyle düzenli olarak izlemek.
Ancak Amics del Nepal Başkanı Cristina Morales, bölgedeki mevcut altyapının oldukça yetersiz olduğunu ve afetlere yönelik protokollerin neredeyse bulunmadığını belirtiyor. Morales'e göre böyle büyük bir felaket, bölgedeki mevcut kurtarma ekiplerinin kapasitesini aşabilecek boyutta.
Prof. Oliva da yerleşimlerin konumuna dikkat çekiyor. Köylerin vadilerin en alçak noktalarında ve nehir yataklarına yakın kurulmuş olması, ani sel ve taşkınlar açısından ciddi bir risk oluşturuyor.
Nepal-Tibet güzergâhı turistlerin de uğrak noktası
Nepal ile Tibet arasındaki bu güzergâh, dağcılık ve trekking meraklılarının yanı sıra kutsal Kailash Dağı'na giden hacıların da yoğun olarak kullandığı bir rota.
Tarannà Grup de Viatges'tan Tibet uzmanı Mar Furró, 3CatInfo'ya yaptığı açıklamada, buranın iki ülke arasında turistlerin geçişine açık tek sınır kapısı olduğunu söyledi.
Bu nedenle selden etkilenenler arasında çok sayıda turist de bulunuyor. Felaketin ardından bölgede bulunan turistlerin güvenli şekilde geri dönebilmesi için seyahat acenteleri güzergâhlarını değiştirmeye başladı.
Viatges Independents i Trekking adlı acente ise bu sınır kapısına artık turist göndermeme kararı aldı. Şirketin direktörü Joan Pla, bölgede daha önce de sel nedeniyle sorun yaşadıklarını belirterek aynı riski yeniden almak istemediklerini söyledi.
