Olası bir ABD-İran savaşı senaryosunda piyasalar, çatışmanın "kısa süreli ve sınırlı" olacağına dair tehlikeli bir kumar oynuyor. Nobel ödüllü ekonomist Paul Krugman'a göre, bugünün küresel ekonomisi petrol şoklarına karşı 1970'lere kıyasla çok daha dirençli; ancak finansal sistemdeki balonlar ve Orta Doğu'nun değişen küresel rolü, piyasaların hiç hesaba katmadığı ölümcül bir yıkım getirebilir.
Krugman, kıyamet senaryoları çizmekten kaçınsa da, Wall Street'in tehlikeyi hafife aldığı konusunda net bir uyarı yapıyor. İşte o çarpıcı analizin satır başları...
PETROL ŞOKUNA KARŞI DİRENÇ ARTTI, ANCAK TEHLİKE GEÇMEDİ
Ekonominin petrole olan bağımlılığı ("GSYİH petrol yoğunluğu") 1970'lerden bu yana %70 oranında düştü. Amerika Birleşik Devletleri ekonomisi bugün 1970'lerin sonuna göre üç kat daha büyük olmasına rağmen, neredeyse aynı miktarda petrol tüketiyor. Yenilenebilir enerji ve artan yakıt verimliliği, 1979 tarzı bir enflasyon-ücret sarmalını engelliyor.
ASIL TEHDİT: HÜRMÜZ BOĞAZI VE DUBAİ'NİN ÇÖKÜŞÜ
İran'ın kendi petrol üretiminin durması dünyayı yıkmaz. Krugman, 1979'daki krizin de aslında İran'ın üretiminden ziyade "bölgesel panik ve spekülatif stokçuluk" yüzünden çıktığını hatırlatıyor.
Orta Doğu, küresel petrol arzının %31'ini elinde tutuyor. İran'ın İHA ve füze kapasitesiyle Hürmüz Boğazı'nı kapatması tam bir felaket olur.
Daha da önemlisi; Orta Doğu artık sadece bir "petrol kuyusu" değil. Dubai gibi devasa küresel finans, ticaret ve lojistik merkezlerinin bir savaşta yara alması, enerji krizinden çok daha derin bir küresel tedarik zinciri ve finansal sistem çöküşüne yol açacaktır.
Krugman'ın asıl uykularını kaçıran detay, modern finans sisteminin kırılganlığı. 1979'da finans sistemi sıkı düzenlemelere tabiydi. Bugün ise:
Özel Kredi Piyasaları: Kontrolsüz ve hızla genişleyen özel kredi piyasaları, olası bir savaş şokunda zincirleme iflaslara açık.
Borsa Balonu: S&P 500'ün bugünkü Fiyat/Kazanç (F/K) oranları, 1978'deki değerlemelerden korkutucu derecede yüksek. Savaşın getireceği devasa bir ekonomik şokta, Wall Street'in bu şişirilmiş değerlemeleri koruması neredeyse imkansız.
