Türk Eğitim Derneği (TED) düşünce kuruluşu TEDMEM, yapay zekanın eğitimde ve toplumda dönüştürücü gücünü, “Eğitimde Yapay Zeka: Küresel Eğilimler ve Türkiye için Politika Önerileri” adıyla raporladı. TED Başkanı Selçuk Pehlivanoğlu’nun, “Yeni tehdit, dijital diktatörlük”  diye özetlediği, 229 sayfadan oluşan raporu; Dr. Sabiha Sunar, Dr. Nilgün Demirci Celep ve Dr. Ece Eren Şişman yazdı.  

DİJİTAL EŞİTSİZLİK

ABD, Çin, Fransa, Almanya, Güney Kore, Kanada, İngiltere, Japonya, Hindistan, Singapur, Birleşik Arap Emirlikleri ve Türkiye’nin de içinde yer aldığı 12 ülkenin, yapay zekayı eğitimde kullanımı karşılaştırmalı olarak incelendi. Gençlerin karşı karşıya olduğu bilişsel ve duygusal risklere dikkat çekilen raporda, Türkiye’nin yapay zekayla ilgili eğitimde acilen tedbir alması önerildi.

Raporda ayrıca Türk gençlerinin yapay zekayı ödev ya da sunum gibi akademik amaçlar dışında; dertleşip, kaygıları, duyguları ve üzüntülerini paylaşmak için yaygın kullandığına dikkat çekildi.

YAPAY DERTLEŞME

Yapay zeka kullanan her 10 kişiden 4’ü, 25 yaş altı gençlerden oluşurken, gençlerin düşünüp, analiz edip, öğrenmek yerine yapay zekaya başvurduğu saptandı.

Profesör görmeden mezun olacaklar

-Trabzon Üniversitesi Yapay Zeka Mühendisliği: 5 doktor öğretim üyesi var.
-Ostim Teknik Üniversitesi Yapay Zeka Mühendisliği: 6 doktor öğretim üyesi var.
-Kocatepe Üniversitesi Bilişim Teknolojileri MYO: 2 doçent, 1 doktor var.
-Gaziantep Üniversitesi Robotik ve Yapay Zeka: 2 doçent, 1 doktor var.
-Amasya Üniversitesi Yapay Zeka ve Makine Öğrenmesi: 3 doçent var.
-Konya Teknik Üniversitesi Yapay Zeka ve Veri Mühendisliği: 3 doçent, 2 doktor var.
-Eskişehir Teknik Üniversitesi Yapay Zeka ve Makine: Profesör yok. 1 doktor var.
-Hitit Üniversitesi Yapay Zeka ve Makine: Prof. ve doçent yok, 2 doktor var.

DÜNYADA YAPAY ZEKA

Çin, Fransa ve Singapur, eğitimde yapay zekayı kamu denetiminde yürütüyor.
ABD Yapay Zekâ Akademisi, ‘Microsoft, OpenAI, Anthropic’ ile işbirliği yapıyor.
BAE bu yıl tüm devlet okullarında yapay zekayı zorunlu ders haline getirdi.
Çin, ilkokulda yapay zeka kullanımını yasaklarken Fransa 8’inci sınıf sonrası için izin veriyor.
2026 Yılı Yapay Zeka Endeks Raporu’nda Türkiye 36 ülke içinde 34. sırada yer alıyor.

100 TÜRK GENCİNDEN 61’İ GERÇEĞİ AYIRT EDEMİYOR

-Türkiye, bilişim ön lisans mezun sayısında dünyada üçüncü.
-Yüksek lisans ve doktorada ilk 15 ülke arasında yok.
-33 üniversitedeki 34 yapay zekâ lisans programı var.
-Yapay zeka bölümlerindeki 221 akademisyenden 26’sı profesör.
-22 doçent olan yapay zeka bölümlerinin 21’inde profesör yok.
-17-27 yaş arası gençler, yapay zeka sınırlarını değerlendiremiyor.
-Yüzde 61’i, yapay zekanın uydurduğu bilgileri ayırt edemiyor.

BÖLÜMLER ÇÖKECEK, İŞSİZ KALACAKLAR

“İnsan, davranışları ölçülen ve yönlendirilen veri nesnesi yapıldı. ‘Gözetim kapitalizmi’ denilen bu düzende insanın dijital ayak izlerini kaydedip, çıkarları doğrultusunda geleceği şekillendiriyorlar. En ağır ve karanlık olanı, dijital diktatörlüktür. Türk eğitim sistemi için yeni tehdit dijital diktatörlük. Geçmişteki baskı düzenlerinin dahi kendine has dürüstlüğü vardı. Görünürler, adları konmuş ve karşısında durulabilirdi. Yapay zeka gündelik hayatın kılcal damarlarına sızıp, verileri işliyor. Yapay zeka altyapısı, az sayıda küresel şirketin elinde ve insanlığın geleceği için bu çok ciddi bir tehdit.”

BÖLÜMLER ÇÖKECEK

“Yapay zekanın beyni ve algoritmik gücü, ABD’nin elinde. Çip Tayvan’dan, bellek Güney Kore’den. Enerji güvenliğinde Hürmüz Boğazı ne ise yapay zeka güvenliğinde Tayvan Boğazı ondan çok daha kritik noktada. Bu üçgenden çıkmak için Türkiye, eğitimde acil tedbirler almak zorunda. İnsanın ürettiği bilgileri önce alan yapay zeka, şimdi yeni bilgi uyduruyor. Türkiye’de yapay zeka bölümleri devlette yüzde 100, vakıf önlisansta yüzde 46 ve lisansta yüzde 65 doldu. Yapay zeka programı var ama yüzde 90’dan fazlasında profesör yok. Yapay zeka alanındaki 221 akademisyenin sadece 26’sı profesör, 22’si doçent. Bilgisayar mühendisliği de geçmişte parlatıldı, patladı. Şimdi  aynısı yapay zeka bölümlerine yapılıyor. Bölümler çökecek. Mezunların çoğu işsiz kalacak.”

5 ÖĞRENCiYE 1 AKADEMiSYEN

Hakkari Üniversitesi Fen Bilgisi Öğretmenliği Bölümü’nü, 2026 YKS’de hiçbir öğrenci tercih etmedi. Bölümde kayıtlı 2’si kız, 3’ü erkek halen 5 öğrenci bulunuyor. Profesör yok. Doktoralı akademisyen sayısı ise sadece 1!

AMFİDE TEK BAŞINA

Bolu, Hakkari, Harran, Binali Yıldırım ve RTE Üniversitesi’nin de aralarında yer aldığı 40 üniversitedeki bazı bölümleri, bu yıl 1 öğrenci dahi seçmedi. Hakkari Üniversitesi Fen Bilgisi Öğretmenliği Bölümü’nde toplam öğrenci sayısı 5 ve 4’üncü sınıfta okuyan sadece 1 öğrenci var.

Fen bilgisi öğretmenliği ve çevre mühendisliği gibi tercih edilmeyen 4 yıllık lisans bölümlerindeki akademisyenler, umutlarını ek yerleştirmeye bağladı. 2026 YKS’de üniversitelere kayıt hakkı kazanan ancak tercih yapmayan adaylar için ek yerleştirmelerin 7-13 Eylül 2026 tarihleri arasında alınması bekleniyor.

Amerika’da tarım robotu geliştirecek

Yaşar Üniversitesi Tarım Makineleri ve Teknolojileri Mühendisliği Bölüm Başkanı Dr. Ceren Kömekçi, ABD’deki Lincoln Üniversitesi’nden, otonom ve elektrikli robotik tarım ekim makinesi geliştirmek için tam burslu kabul aldı.

TÜBİTAK BURSLU

TÜBİTAK’ın doktora sonrası verdiği yurt dışı araştırma bursunu kazanan Dr. Ceren Kömekçi, sürdürülebilir tarım için otonom ve elektrikli robotik ekim makinesi geliştirmek için ABD’deki Nebraska-Lincoln Üniversitesi’ne (UNL) gidecek. UNL Biyolojik Sistemler Mühendisliği Makine Otomasyonu ve Tarım Robotları Laboratuvarı’nda (MAAS Lab) 1 yıl boyunca burslu araştırmalar yapacak.

TARIMDA DEVRİM

Dr. Ceren Kömekçi, “Tarım teknolojileri ve robotik sistemlerde ileri yöntemler geliştireceğiz. Bitkilerin ekiminde, otonom ve elektrikli robotik tarım makinesi geliştirmeye odaklandım. Ekim robotunun, yüksek performans ve düşük enerji tüketimini sağlayıp, tarımsal üretimde dijital dönüşüme geçilmesini hedefledim” diye konuştu.