Baklava, çikolata, hamurlu tatlılar ve yemeklerin vazgeçilmez lezzeti olan fıstığın en çok üretildiği illerden biri Şanlıurfa. Suyu, güneşi ve verimli topraklarıyla bilinen kentte fıstık yetiştiriciliği asırlar öncesine dayanıyor.
Kuşaktan kuşağa aktarılan özenli bakım sayesinde, yüzyıllar önce dikilen fıstık ağaçları halen ürün vermeye devam ediyor. Normal şartlarda bir fıstık ağacı ortalama 50 kilogram ürün verirken, tarihi ağaçların verimi 3 katına çıkabiliyor. Kentin en eski fıstık ağaçlarının bulunduğu Karaköprü ilçesine bağlı Esemkulu Mahallesi arazilerinde, yaşları yaklaşık 500 olan 183 fıstık ağacı bulunuyor. Gövde kalınlıkları 3 metreyi aşan bu ağaçlar, hem verimiyle hem de görkemleriyle dikkat çekiyor.
Mahalle civarında yetiştirilen ve halk arasında “keten köyneği fıstığı” olarak bilinen ürün ise üç yıl önce TÜRKPATENT tarafından tescillendi.
“FISTIK ÜRETİMİ MİLATTAN ÖNCESİNE DAYANIYOR”
Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Öğretim Görevlisi Prof. Dr. İzzet Açar, bölgedeki fıstık kültürünün köklü geçmişine dikkat çekerek şunları söyledi:
“Türkiye'nin toplam fıstık üretimi 400 bin tona yakındır. Fıstık, yapısı itibarıyla bir yıl ürün verir, bir yıl ürün vermez. Şanlıurfa, yaklaşık 200 bin ton fıstık üretimiyle Türkiye'nin önemli bir üreticisidir. Orta Fırat Havzası dediğimiz Yukarı Mezopotamya Bölgesi, Atatürk Barajı'nın altından başlayarak Suriye sınırına kadar olan bölgede fıstık kültürü çok eski, milattan öncesine kadar dayanıyor. O günden bugüne bölgede yetiştiriciliğin yapıldığı biliniyor. Burada eski anıt ağaç olarak da tescillenen 450-500 yaşında fıstık ağaçlarımız var. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ekibiyle Halfeti ilçesinde de 475 yaşında olan bir fıstık ağacını anıt ağaç olarak tescilledik.”
LEZZETİ VE KİLOGRAMI FAZLA
Esemkulu Mahallesi sakinlerinden Müslüm Çoban, asırlık fıstık ağaçlarının kendileri için manevi bir değer taşıdığını dile getirdi:
“Burada atalarımızdan, dedelerimizden duyduğumuz hep fıstık yetiştiriciliği yapılıyor. Şanlıurfa'nın en önemli tarımsal ürünlerinden birisi fıstık. 50 yaşındaki ağaçlarımızdan 50 kilogram fıstık alırken, böylesi büyük ağaçlarımızdan 150 kilogram fıstık alıyoruz. Bu bakımdan fıstık ağaçlarımızın yaşı ilerledikçe kilosu ve lezzeti de artıyor.”
Bir diğer üretici Enver Çelik ise mahallelerindeki tarihi ağaçların hayatta kalması için çaba gösterdiklerini anlattı. Çelik, fıstık ağaçlarının asırlar önce tek sıra halinde nizami şekilde dikildiğini ve bugün hala yüksek verimle meyve verdiğini belirtti.
