“Yaşayan fosil” olarak tanımlanan Grönland köpekbalığı, yavaş yaşam döngüsü ve gizemli biyolojisi sayesinde bilimsel araştırmaların odağında yer alıyor. Uzun yıllar boyunca bu türün yaşı yalnızca tahmin edilebiliyordu. Ancak yapılan çalışmalar, bilinenlerin çok ötesinde sonuçlar ortaya koydu.
BİLİM DÜNYASINI SARSAN ARAŞTIRMA
2016 yılında Kopenhag Üniversitesi’nden deniz biyologları tarafından yürütülen kapsamlı araştırma, Grönland köpekbalıklarının (Somniosus microcephalus) sanılandan çok daha uzun yaşadığını kanıtladı. Science dergisinde yayımlanan bulgulara göre, incelenen bireylerin en az 272 yıl yaşadığı, bazı örneklerin ise 400 ila 500 yıl arasında bir ömre sahip olabileceği belirlendi. Bu sonuçlar, Grönland köpekbalığını yalnızca denizlerin değil, tüm hayvanlar âleminin en uzun yaşayan omurgalısı konumuna taşıdı.
YAŞIN SIRRI GÖZLERDE SAKLI
Araştırmacılar, yaş tespiti için alışılmış yöntemlerin dışına çıktı. Kemikli balıklarda kullanılan klasik yaş tayini teknikleri, bu tür için işe yaramıyordu. Bunun üzerine bilim insanları, köpekbalıklarının göz merceklerine odaklandı.
Deniz biyoloğu Julius Nielsen ve ekibi, 28 dişi Grönland köpekbalığının göz merceğini inceleyerek radyokarbon tarihleme yöntemini kullandı. Göz merceğinin merkezi, canlı anne karnındayken oluşuyor ve yaşam boyunca değişmeden kalıyor. Bu sayede, köpekbalıklarının doğduğu dönem yüksek doğrulukla hesaplanabiliyor. 1950’li yıllardaki nükleer denemelerin atmosferde bıraktığı radyokarbon izleri referans alınarak yapılan ölçümler, en büyük bireyin yaklaşık 400 yaşında olduğunu ortaya koydu.
150 YAŞINDA CİNSEL OLGUNLUK
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri de Grönland köpekbalığının üreme döngüsü oldu. Bu dev canlılar, ancak 150 yaşına geldiklerinde cinsel olgunluğa ulaşıyor. Son derece yavaş büyüyen tür, yılda yalnızca birkaç santimetre uzuyor. Uzmanlara göre bu durumun temel nedeni, Arktik sularının aşırı soğuk ortamına uyum sağlamış yavaş metabolizma yapısı. Bu özellik, uzun ömrün anahtarı olarak görülüyor.
ARKTİK EKOSİSTEMİNİN GİZLİ HÜKÜMDARI
Kuzey Atlantik’in en üst düzey yırtıcılarından biri olan Grönland köpekbalığı, ekosistemde kritik bir role sahip. Ancak uzun yıllar boyunca bu önem göz ardı edildi. Julius Nielsen, her yıl binlerce bireyin ticari balıkçılık faaliyetleri sırasında ağlara takılarak yaşamını yitirdiğine dikkat çekiyor. Uzmanlar, bu türün korunmasına yönelik önlemlerin artırılması gerektiğini vurgularken, yapılan araştırmaların farkındalık oluşturmasını umut ediyor.
TARİHE TANIKLIK EDEN BİR CANLI
Yaklaşık 400 yıllık ömrüyle Grönland köpekbalığı; Fransız İhtilali’nden Sanayi Devrimi’ne, modern çağın başlangıcına kadar pek çok tarihi döneme okyanusların derinliklerinde tanıklık etmiş olabilir. Bu özelliğiyle doğanın en etkileyici ve gizemli canlıları arasında yer almaya devam ediyor.
