Aşırı işlenmiş gıdalar, genellikle enerji içecekleri, paketlenmiş atıştırmalıklar, hazır erişteler, dondurulmuş pizzalar ve tatlandırılmış kahvaltılık gevrekler gibi, endüstriyel işlemlerden geçen ürünleri kapsıyor. Ancak Reading Üniversitesi’nden beslenme profesörü Gunter Kuhnle’ye göre bu ürünlerin net bir tanımı henüz yok. Çoğu uzman, gıdaları NOVA sınıflandırmasına göre dört gruba ayırarak değerlendiriyor.
Bu gruplama, taze meyve ve sebze gibi işlenmemiş gıdalardan başlayıp, ileri seviyede işlenmiş sanayi ürünlerine kadar uzanıyor. Aşırı işlenmiş gıdaların sağlık sorunlarıyla ilişkilendirilmesi sık görülüyor. Kalp hastalıkları, sindirim problemleri ve erken ölüm riskleri bu listenin başında geliyor. Ancak son çalışmalar, bu ilişkinin yalnızca işlemeden kaynaklanmadığını, bu tür gıdaların şeker, tuz ve yağ oranının yüksek olması ve fazla tüketiminin daha büyük risk yarattığını öne sürüyor.
Euronews'in haberine göre; İngiltere'de yapılan yeni bir araştırma, dengeli bir diyet kapsamında tüketildiklerinde bazı aşırı işlenmiş gıdaların kilo vermeye yardımcı olabileceğini gösteriyor. Örneğin seri üretim ekmek, katkı maddeleri nedeniyle aşırı işlenmiş olarak sınıflandırılsa da, sağlık açısından her zaman zararlı değil.
İngiliz Diyetisyenler Derneği’nden Sammie Gill, alışverişte gıdaların işlenmişlik düzeylerini ayırt etmenin zor olabileceğini kabul ediyor. Ancak sağlıklı bir diyet için bazı basit adımlarla yön bulmak mümkün.
Gill’e göre işe taze ve bütün gıdalarla başlamak önemli. Paketli atıştırmalıklar yerine yulaf, hazır patates püresi yerine gerçek patates tercih edilebilir. Ayrıca, aromalı yoğurt yerine sade yoğurt seçilip içine meyve eklemek ya da beyaz ekmek yerine tam tahıllı ekmek kullanmak gibi küçük değişiklikler etkili olabilir.
Lif tüketimini artırmak da Gill’in önerileri arasında yer alıyor. Özellikle meyve, sebze ve tam tahıllarda bulunan lif, sindirim sistemi sağlığı için kritik. Her 100 gramında en az 3 gram lif bulunan gıdalar “lif kaynağı” kabul edilirken, 6 gram ve üzeri “yüksek lifli” sayılıyor.
Ayrıca aşırı işlenmiş bir öğüne taze ve besleyici bir gıda eklemek dengeyi sağlayabilir. Örneğin, hazır bir pizzanın üzerine sebze eklemek ya da makarna sosuna baklagil karıştırmak küçük ama etkili adımlar.
