Biyokimya Uzmanı Dr. Ayşegül Çoruhlu, sağlıklı uzun yaşamın (longevity) sırlarını vermeye devam ediyor. SÖZCÜ TV’de İpek Özbey’in sorularını yanıtlayan Çoruhlu, bu kez yıllardır “sık ye, ara öğün yap” tavsiyesi yerine neden artık “aç kal” denildiğinin bilimsel karşılığını anlattı. Aralıklı oruç, az yeme ve aç kalma önerilerinin bilimsel temelini oluşturan otofajinin ne olduğunu, ne zaman ve nasıl çalıştığını şöyle açıkladı.
OTOFAJİ NEDİR?
Otofaji ‘aç kalın, aralıklı oruç yapın, az yiyin’ tavsiyelerinin cevabıdır. Vücudun gece açlığında devreye giren hücre temizliğidir. Oto kendi kendine demek, faji yemek demek. ‘Yemek bitti, şimdi ben kendime dönüp bakayım’ diyor vücut. Otofaji bir kalite kontrol ve çöp ayrıştırma sistemidir. Bu kendine dönük bakım iyi bir şey. Bir fabrika temizliğine benzer. Bizim hücrelerimiz hormon, enzim, protein gibi sürekli bir şey üretir. Her hücre kendi işini yapar ama bu malzemelerin uzaysal bir konfigürasyonu var. Doğru doğru şekilde paketlenmesi lazım.
Eğer bozuk paketlenirse buna kötü katlanmış yapı diyoruz. İşte bu vücut için çöptür.
Kötü olan proteinler geri dönüşür
Otofaji tam bu noktada devreye girer, bir kalite kontrol ustabaşısı gibi, olmuşla olmamışı ayırır. Bozukları toplar, hücrenin midesi diyebileceğimiz özel bir bölgeye getirir, orada küçük parçalara ayırıp sindirir. İyi olan aminoasitleri ‘bunu geri koyayım’ diyerek geri dönüşüme sokar. Bu mekanizmanın keşfi 2016’da Japon bilim insanı Yoshinori Ohsumi’ye Nobel Ödülü getirdi. Uzamış açlıkta hücrede otofaji durumu aktive olur. Böylelikle, hücredeki kötü proteinler geri dönüşüme katılır.
Mide gurultusu ‘temizlik’ sesidir
İşte size pratik bir ödev… Erkenden yemeği kestiğinizde ‘Bugün içeride temizlik var’, dişinizi fırçalarken ‘şu anda temizlik başlıyor’ diye düşünün. Karnınız guruldayınca rahatsız olmayın, ‘bulaşık makinesi çalışıyor’ diye düşünün.
Temizlik görevlisi gece gelir
Otofajide zaman ve zemin önemli. Zaman gece, zemin açlık. Biyolojimizdeki otofaji genleri epigenetik olarak geceye ayarlı.
Ofis örneği verelim… Bütün gün işler yapıldı, akşam oldu herkes gitti. Mide işçileri, sindirim işçileri gitti. Uyuduk, zihin sustu. İşte o zaman temizlik görevlisi gelir ve sabaha kadar hücreyi temizler. ‘Aa bu çöpe yanlışlıkla atılmış’ deyip ayırır. Siz gece ofise gelirseniz, temizlikçi siz oradayken temizlik yapamaz.
İşte en doğru formül
Türkiye’de en çok konuşulan 16 saat açlık-8 saat yeme kuralı söylenmemesi gereken bir şey. Çünkü genler epigenetik olarak geceye ayarlı. Önemli olan gündüz 16 saat aç kalmak değil, akşamdan ne kadar çaldığınızdır…
Otofajiyi tetiklemek için en önemli kural akşam saatlerinde (örneğin 17:00’de) yemek yemeyi kesmektir. Gece uykusu ile birleşen bu açlık süreci vücutta derin bir temizlik sağlar. Çünkü vücut sindirimle uğraşmaz; bunun yerine büyüme hormonu (melatonin ve GH) salgılayarak hücresel tamirat ve temizlik sürecini başlatır.
Akşamdan ne kadar çalarsan otofaji o kadar artar. 8’de yiyordun 7’ye çektin, otofaji arttı. 7’de yiyordun 6’ya çektin, daha da arttı. 6’da yiyordun 5’e çektin, daha da arttı. Ama bu saatlerden itibaren gece boyunca yemeyerek derin uykuda olman lazım.
Sabah 5’te ye, 8’de ye bunun önemi yok.
Önemli olan akşam açlığı ve derin uyku. Bu günlük temizlik için yeterli. “Yapılmazsa ne olur? Garb-aging: Çöp ev sendromu… Hani evlerinde her şeyi biriktirenler var ya, belediye ekipleri zorla girip temizliyor. Vücut da çöp eve dönüşüyor.
Çünkü vücudun bunları temizleme kapasitesi zamanla azalıyor. Okinawa Adası’ndaki gibi uzun yaşayanlarda temizlik yapıcı eleman sayısı fazla. Birikim olmuyor, kafa dinç. Ertesi sabah enerjik uyanıyorsunuz.
Aslında Biriken çöpler hasta ediyor
Vücutta biriken çöpler hastalıklara yol açar. Örneğin Alzheimer’da ‘film çektirdim, tau denen proteincikler görüldü’, Parkinson’da ‘Lewy cisimcikleri, sinükleinler görüldü’ dersiniz. Aslında bunlar kişiye ait özel durumlar değil. Temizlenememiş proteinlerin orada öbek yaratmasıdır. Cildinizdeki yaşlanma lekeleri de aynı. Herhangi bir hücreyi mikroskop altında çöplü mü çöpsüz mü diye görebilirsiniz. Zombi hücreleri görebiliyoruz orada.
Egzersiz ve uykuyla da desteklenmeli
Kaloriyi azaltmak ömrü uzatıyor, bu longevity çalışmalarının en başıdır. Otofaji açlıkla artıyor.
Temizlik açlıkla artıyor ama zamanlaması gece olmalı. Tabii otofaji sadece açlıkla değil, egzersiz ve kaliteli uyku ile de desteklenmelidir.
Kilit: Asetil Anahtar: Spermidin
Bir düğmeye basmanız gerekiyor ki temizlik başlasın.
Ancak bu düğmeye basmayı engelleyen molekül var.
Otofajiyi durduran molekül yemek fazlalığından gelen asetil grubudur Asetil, EP300 genini kilitliyor, temizlik başlayamıyor. Kilidi açan molekül ise spermidindir. Vücudumuzda var ama yaşla azalır. Longevity takviyelerinde patentli ve doğal formu vardır.
Faydası ne zaman görülür?
Otofajinin etkisi ertesi sabah fark ediliyor. Normalde 7-8’de yiyordun, o gün 5’te kestin, açlıktan yorgun uyanmam lazım dersiniz.
Oysa okadar enerjik uyanırsınız ki. Çünkü yağ yakma işlemini artırdığı için yağdan gelen yüksek enerjiyle dinç uyanırsınız. Zihniniz açılır, Alzheimer ve Parkinson’daki protein birikimlerinin temizlenmesinde en etkili mekanizmadır.
Eklemleriniz daha yumuşak olur. Kalbin pompası rahatlar. İç organ yağlanması sadece gece açlığıyla gider. Kan trigliseridleri, karaciğer yağları gider. Kaslar korunur.
Çöp dolu hücre sayısı azalınca bağışıklık da güçlenerek, virüslere odaklanır. Bunlara bağlı olarak yaşlanma hızı azalır.
