İdrarda bulunan mineral ve tuzların zamanla kristalleşip sertleşmesiyle oluşan böbrek taşları, ülkemizde
yaygın bir sorun. Yaklaşık 10 yetişkinden 1’inde görülüyor. Genetik ya da beslenme alışkanlıklarından kaynaklanan bu sorun, belin yan tarafında başlayıp kasığa yayılan şiddetli ağrıyla kendini gösteriyor. Böbrek taşlarının tedavi edilmediği takdirde olumsuz sonuçlar doğurabileceğini vurgulayan Üroloji Uzmanı Prof. Dr. Melih Balcı, bu konuda merak edilen noktalara değindi…
Prof. Dr. Melih Balcı
Uzun süre fark edilmeyebilir
Böbrek taşları başlangıçta oldukça küçük olabilir ancak zaman içinde büyüyerek böbreğin iç kısmını doldurabilecek boyutlara ulaşabilir. Bazı taşlar uzun süre belirti vermeden böbrekte kalırken, bazıları hareket ederek böbrek ile mesane arasındaki kanal olan üretere ilerler. Taşın bu kanalda sıkışması durumunda idrar akışı engellenebilir ve şiddetli ağrı ortaya çıkabilir.
Genetik de olabilir
Özellikle bazı taş tipleri aile bireylerinde daha sık görülebilir. Ailesinde böbrek taşı öyküsü olan kişilerde risk daha yüksektir.
Şiddetli ağrı yapabilir. Küçük taşlar çoğu zaman belirti vermeyebilir. Ancak taş hareket etmeye başladığında şu şikayetler görülebilir:
- Belin yan tarafında başlayıp kasığa yayılan şiddetli ağrı,
- İdrarda kan görülmesi,
- Sık idrara çıkma isteği,
- İdrar yaparken yanma,
- Bulantı ve kusma,
- Erkeklerde testislere vuran ağrı.
Taşın idrar yolunu tamamen tıkaması durumunda enfeksiyon gelişebilir. Bu durumda yüksek ateş, titreme, halsizlik ve kötü kokulu idrar gibi belirtiler de ortaya çıkabilir.
Nasıl teşhis edilir?
Tanıda hastanın öyküsü ve fizik muayenesinin yanı sıra görüntüleme yöntemleri büyük önem taşır. Ultrasonografi, Bilgisayarlı Tomografi, röntgen, kan testleri, idrar analizleriyle taş boyutu, sayısı ve taşın bulunduğu bölge belirlenebilir.
İşte oluşma nedenleri
Toplumda oldukça yaygın görülen böbrek taşlarının, yaşam boyunca yaklaşık her 10 kişiden 1’inde ortaya çıktığı düşünülmektedir. Böbrek taşı oluşumunu artıran birçok faktör bulunmaktadır. Özellikle yeterli sıvı tüketmemek en önemli nedenlerden biridir. Ayrıca şu faktörler taş oluşumunu tetikleyebilir:
- Fazla tuz tüketimi
- Hayvansal protein ağırlıklı beslenme
- Şekerli ve işlenmiş gıdaların sık tüketimi
- Obezite
- Hareketsiz yaşam
- Ailede böbrek taşı öyküsü bulunması
- İdrar yollarındaki yapısal tıkanıklıklar
- Bazı ilaçlar ve metabolik hastalıklar
Taş düşürenler bu besinlerden uzak durmalı
Taş düşüren birinin şu besinleri tüketmekten kaçınması gerekir:
- Çikolata
- Tuz
- Kırmızı et
- Kahve
- Domates
- Patates
- Gazlı içecekler
- Demli çay
- Şekerli gıdalar
En sık görülen türleri
- Kalsiyum oksalat taşları: En yaygın taş türüdür. İdrarda kalsiyum ve oksalatın birleşmesiyle oluşur. Yetersiz sıvı tüketimi ve oksalattan zengin beslenme riski artırabilir.
- Ürik asit taşları: Kırmızı et, tavuk ve balık gibi hayvansal proteinlerin fazla tüketimiyle ilişkili olabilir. Vücutta artan ürik asit düzeyi taş oluşumuna neden olabilir.
- Struvit taşları: Genellikle kronik idrar yolu enfeksiyonlarına bağlı gelişir. Hızlı büyüyebilir ve büyük boyutlara ulaşabilir.
- Sistin taşları: Nadir görülen kalıtsal bir metabolizma bozukluğuna bağlı oluşur. Çocuk yaşlarda ortaya çıkabilir.
TEDAVİ YOLLARI
Tedavi yöntemi taşın boyutuna, yerine ve hastanın şikayetlerine göre değişir.
- Küçük taşlar çoğu zaman bol sıvı tüketimiyle kendiliğinden düşebilir. Bu süreçte ağrı kesiciler ve taşın geçişini kolaylaştıran ilaçlar kullanılabilir. Günde yaklaşık 2,5–3 litre sıvı tüketilmesi önerilir. İdrarın açık renkte olması yeterli sıvı alımının önemli göstergelerinden biridir.
- Ancak büyük taşlar kendiliğinden düşmeyebilir ve tedavi gerekebilir. Baz taş kırma yöntemlerinin yanı sıra nadir durumlarda açık cerrahi gerekebilir.
Böbrek taşı düşürmek ne kadar sürer?
Taşın boyutu bu sürede belirleyicidir. Küçük taşlar genellikle 1–2 hafta içinde düşebilirken, daha büyük taşlarda süreç birkaç haftayı bulabilir.
NEFROLOJİ
Doğal yöntemler ne kadar etkili?
Limon suyu böbrek taşı düşürmek için yaygın kullanılan doğal yöntemlerden biri.
Zira zengin sitrik asit içeriğiyle böbrek taşlarını erittiği düşünülür. Limon suyu taş düşürmez ancak birçok taş hastalığında günlük limon suyu alımı tekrar taş oluşmasını engellemeye yardımcı olur.
Böbrek taşı oluşumunu önlerken veya taş düşürürken üç beyaz dediğimiz tuz-un-şekerin fazla tüketiminden ve aşırı proteinden uzak durmak önem taşır.
Nasıl önlenebilir?
- Bol su tüketin. Yeterli sıvı tüketimi yeni taş oluşum riskini azaltmanın en etkili yoludur. Özellikle yaz aylarında vücudun su ihtiyacının arttığı unutulmamalıdır.
- Tuz tüketimini azaltın. Fazla sodyum, idrardaki kalsiyum miktarını artırabilir.
- Sebze ve meyve ağırlıklı beslenin
- Potasyum, magnezyum ve sitrat içeren besinler taş oluşumunu azaltabilir.
- Hayvansal proteini sınırlayın. Aşırı kırmızı et ve işlenmiş protein tüketimi bazı taş türlerini tetikleyebilir.
- Gazlı ve şekerli içeceklerden kaçının. Özellikle yüksek şeker içeren içecekler risk oluşturabilir.
- Oksalat içeriği yüksek besinleri kontrollü tüketin. Eğer bu tür bir besin tüketiyorsanız, yanında bolca yoğurt yemeniz ve su içmeniz gerekir. Bu şekilde oksalatın böbreklere daha ulaşmadan sindirim sisteminde kalsiyuma bağlanmasını sağlamış olursunuz.
Ispanak, patlıcan, kara lahana, pırasa, maydanoz, çay, kahve, kuruyemiş, salatalık, tahin, patlamış mısır, kivi, erik, çilek, salatalık ve buğday kepeği gibi gıdalar oksalat açısından zengindir.
Kalsiyumu dengeli tüketin
Kalsiyum taşına sahip olmak, tüm kalsiyumlu besinlerin bırakılması gerektiği anlamına gelmez. Aksine, dengeli miktarda kalsiyum tüketmek birçok durumda koruyucu olabilir. Bu nedenle diyet değişiklikleri mutlaka hekim kontrolünde planlanmalıdır.
