Menopozla birlikte birçok kadında zihinsel performansta değişimler olabilir. Kelime bulmada ve odaklanmada zorlanma, unutkanlığın artması çoğu zaman kaygıya yol açar. Doğal olarak bu durumun kalıcı bir bozulma olup olmadığı endişesi yaratır…
Bilimsel açıdan değerlendiril-diğinde, menopozda hafıza değişiminin çoğunlukla geçici biyolojik süreçlerle ilişkili olduğunu belirten Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz ‘’Menopozda unutkanlık, bilgilerin silinmesi değil; kaydetme ve hatırlama hızının yavaşlamasıdır. Beyin yapısal olarak zarar görmez. Metabolik denge değişir. Bu nedenle doğru yakla-şımlarla hafıza fonksi-yonlarını desteklemek mümkündür’’ dedi ve şu bilgileri paylaştı:
Neler yaşanır?
Menopoz döneminde kadınlar sıklıkla şunları yaşar:
- Zihin bulanıklığı: Kelimeleri bulamama, unutkanlık, dağınık düşünceler
- Uykusuzluk: Sıcak basmaları, gece terlemeleri, melatonin bozulması
- Moral bozukluğu: Serotonin(mutluluk hormonu) ve dopamin (beynin odaklanma ve motivasyonunu sağlayan molekü) düşer, depresyon riski artar
- İstek kaybı: Dopaminin azalmasıyla motivasyon düşer
Beyin neden etkilenir?
Östrojen sadece üreme hormonu değildir. Beyin için de güçlü bir hormondur. Azalmaya başladığında…
1 Hafıza merkezlerini BOZAR: Östrojen, özellikle hipokampus bölgesinde sinir hücreleri arası bağlantıyı güçlendirir. Azalınca iletişim hızı düşer.
2 Beynin enerjisini düşürür: Östrojen, hücrelerin enerji santrali olan mitokondrileri destekler. Östrojen düşünce beyin enerjisi azalır, buna zihinsel yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve “beyin sisi” eşlik eder.
3 Uyku ve stres döngüsünü bozar: Progesteron azalınca uyku bölünür. Derin uykuda beyin gündüz öğrendiklerini uzun süreli hafızaya aktarır. Uyku bozulunca berraklık azalır. Aynı dönemde stres hormonu kortizol daha kolay yükselir, bu da beyni öğrenme modundan savunma moduna geçirir.
Alzheimer’dan şüphe edilmeli mi?
Bu en çok merak edilen konudur. İkisi farklıdır…
Menopoza bağlı unutkanlık, dalgalıdır, uykusuzluk ve stresle artar. İpucu verseniz hatırlarsınız. Günlük yaşam becerileriniz korunur. Ancak günlük yaşam belirgin etkileni-yorsa değerlendirme gerekir.
İlerleyici bir tablo: Kalıcıdır, giderek artar, günlük yaşamı (yemek yapmak, faturaları ödemek, yolu bulmak gibi) bozar. Şüphe varsa mutlaka bir hekime danışarak ayrım yapılması gerekir.
Beyni güçlendirme yolları
Dünya Sağlık Örgütü yaşam tarzının bilişsel sağlık için kritik olduğunu vurguluyor. İşte tavsiyeler:
1 Beslenme: Akdeniz tipi beslenme, yeterli protein ve Omega-3 gibi iyi yağlar. Protein açısından zengin kahvaltı nörotransmitterin yani sinir hücreleri (nöronlar) arasındaki sinaps adı verilen boşlukta sinyal iletimini sağlayan kimyasal habercilerin üretimini destekler. Kolin içeren besinler asetilkolin sentezine katkı sağlar. Asetilkolin öğrenme ve hafıza süreçlerinde önemli nörotransmitterdir. Sağlıklı yağlar hücre zarının bütünlüğünü destekler. Omega 3 yağ asitleri nöroinflamasyonu yani beynin kendini koruma çabasıyla başlattığı ancak uzun sürdüğünde hafıza ve dikkati olumsuz etkileyen beyin içi iltihaplanma sürecini azaltır. Antioksidan açısından zengin sebzeler, oksidatif stresi (hücrelerin enerji üretirken ortaya çıkan atıkların yeterince temizlenememesi sonucu beyin hücrelerinin yıpranması) azaltır.
2 Hareket: Haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş gibi aktivite. Sabah saatlerinde gün ışığı almak sirkadiyen ritmi düzenler. Melatonin baskılanır, kortizol fizyolojik şekilde yükselir, dikkat sistemleri aktive olur. Fiziksel hareket beyin kan akımını artırır. BDNF olarak bilinen nörotrofik faktör aktive olur. BDNF öğrenme, hafıza, sinaptik plastisite açısından kritik bir proteindir. Bu nedenle kısa süreli sabah yürüyüşleri bile bilişsel performansı destekleyebilir.
3 Uyku: Ortalama 7-8 saat, düzenli ve kaliteli uyku
4 Stres yönetimi: Nefes egzersizleri, sosyal destek
5 Zihinsel aktivite: Yeni bir şey öğrenmek, bol bol kitap, dergi,gazete okumak. Gerekli durumlarda hekim kontrolünde hormonal veya hormonal olmayan destekler de değerlendirilebilir. Unutkanlık yaşıyorsanız, bunu tek başınıza takip etmeyin. Bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanı veya nöroloji uzmanı ile görüşerek size özel bir plan oluşturmanız en doğrusudur.
Zihinsel yük hafızayı zayıflatır mı?
Günlük yaşamda çok sayıda sorumluluğun aynı anda yürütülmesi zihinsel yük olarak tanımlanır. Planlama, organizasyon, duygusal sorumluluklar, iş yükü zihnin sürekli aktif kalmasına neden olur. Beyin kapasitesi doluyken yeni bilgiyi kaydetmek zorlaşır. Bu durum unutkanlık hissini artırabilir. Çoğu zaman sorun hafıza zayıflığı değil bilişsel yük fazlalığıdır.
