Telefonla uyumak, sabahları uyanır uyanmaz cep telefonuna bakmak, sürekli gelen bildirimlere odaklanmak birçoğumuz için tanıdık davranışlar…
Ancak uzmanlar ‘sürekli bağlı olma’ hâlinin, beynin dinlenmesine izin vermediğine dikkat çekiyor. Bildirim seslerinin zihnimizde devamlı bir ‘hazır ol’ modu oluşturduğunu; yoğun sosyal medya kullanımının da dikkat dağınıklığı, stres, kaygı ve uyku problemlerine yol açabildiğini belirtiyor. Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz, dijital detoksun tam da bu görünmez yükü bir süreliğine azaltmak, zihne nefes alacak bir alan açmak için gerekli olduğuna vurgu yaparak, şu bilgileri verdi:
Durmadan ‘uyarı’ almak beyni yorar
Sabah gözümüzü açar açmaz telefona uzanıyoruz. Gün içinde bildirimlerle bölünüyoruz. Akşam olunca da yine saatlerce ekranın karşısında günü kapatıyoruz. Sonra da kendimize kızıyoruz. ‘’Neden bu kadar unutkan oldum, neden eskisi gibi odaklanamıyorum, zihnim niye daha yavaş çalışıyor?’’ diye…
Mesajlar, sosyal medya akışları, kısa videolar…
Beynin gözünden bakınca bunların hepsi dikkat bölücüdür. Beyin gün boyunca yüzlerce küçük uyaranı yakalamak, ayıklamak ve işlemek zorunda kaldığı için sürekli tetiktedir. Bu yüzden yorulur.
Parçalanmış dikkat öğrenmeyi zorlaştırır
Beyin çoklu dikkatle çalışmayı sevmez. Yani aynı anda hem mesajlara bakıp hem sosyal medyada dolaşıp hem haber okurken hafıza derin kayıt yapamaz. Hafızayı güçlendiren şey, gün boyunca her şeye bir parça bakmak değil; bir şeye gerçekten odaklanmaktır. Bu yüzden ekran teması arttıkça öğrenme yüzeyselleşir. Yeni bilgiler kaydolmaz ya da kaydolsa bile kısa sürede silinir gider. Sonunda kişi unutmaya başladığını düşünür. Oysa beyin çoğu zaman unutkan değildir; sadece dağılmıştır.
Ekran süresi uzadıkça beyinde sessiz değişimler başlar
Telefon ve ekran teması uzadıkça dikkat giderek parçalanır, yeni bilgileri kaydetmek zorlaşır, zihinsel işlem hızı
düşer. Konsantrasyon süresi kısalır. Bu noktada kişi kendine genellikle şu teşhisi koyar: “Ben galiba yaşlandım.” Oysa sorun beynin uzun süredir uyarıcı bombardımanı altında kalmış olmasıdır.
24 saatlik hafıza temizleme yolları
Dijital detoks denince bazı insanların aklına telefonu tamamen kapatmak, kimseyle konuşmamak, hayattan kopmak gibi abartılı bir tablo gelir. Oysa sosyal medyaya bilinçli ara vermek ve özellikle akşamları telefonu yatak odasına sokmamak bile beyinde belirgin bir rahatlama sağlar. İşte dijital detoksun kolay yolları:
1-Bildirimleri kapatın
Bildirimler beyin için küçük birer alarm gibidir. Her alarm dikkati böler, stres sistemini hafifçe aktive eder ve zihinsel enerjiyi tüketir. Sadece arama ve SMS açık kalacak şekilde diğer uygulama bildirimlerini kapatmak bile kısa sürede fark yaratır. Beyin ilk defa gün içinde gerçekten nefes aldığını hisseder.
2-Güne ilk 60 dakika ekransız başlayın
Günün ilk bir saatinde ekranı kapalı tutmak, zihni daha sakin bir moda geçirir. Bu sürede su içmek, gün ışığı almak kahveyi 60–90 dakika geciktirmek, beynin enerji sistemini destekleyen küçük ama etkili hamlelerdir.
3-Dopamin aralığı açın
Kısa videolar, sürekli kaydırma, hızlı ödül döngüsü beynin ödül sistemini yorar. Bir gün boyunca sosyal medya ve benzeri hızlı içeriklerden uzak kalmak dopamin sistemine nefes aldırır. Bu da odaklanmayı güçlendirir, zihinsel dayanıklılığı artırır ve hafıza kaydını destekler.
4-Tek ekran tek iş kuralına uyun
Beyin aynı anda birkaç işi yapıyor gibi görünse de aslında hızlı geçişler yapar ve her geçiş ciddi enerji harcatır. Bu yüzden 24 saat boyunca tek ekranla, tek işle ilerlemek dikkat bütünlüğünü yeniden kurar. Dikkat toparlandıkça hafıza da toparlanır.
5-EMF hijyeni sağlayın
Telefonu cebinizde taşımamak, Wi-Fi modemini yatak odasından uzaklaştırmak, telefonu yastık altına koymamak uyku kalitesini iyileştirebilir. Uyku düzeldiğinde hafıza çoğu zaman kendiliğinden güçlenir. Çünkü beyin, gün içinde aldığı bilgiyi gece arşivler.
6- Elektrostatik topraklama matı kullanın
Elektrostatik yüklenme olan kişilerde, çalışırken ayak altına elektrostatik dengeleyici mat veya topraklama matı koymak işe yarar.
7-Akşam mavi ışığı kesin
Saat 21.00 sonrası ekranı azaltmak, mavi ışık filtresini açmak ve ortam ışığını sarıya çekmek melatonin ritmini korur. Melatonin düzgün salgılanınca uyku derinleşir. Derin uykuyla hafıza, dikkat ve zihinsel performans gözle görülür şekilde artar.
Hafıza nasıl güçlenir?
Dijital detoks dediğimiz şey akıllı telefonların yol açtığı görünmez yükü bir süreliğine azaltmak, zihne nefes alacak bir alan açmaktır. Gerçekten işe yarar. Bir gün boyunca ekran temasını azaltmak bile zihnin berraklaşma-sına ve hafızanın toparlanmasına anlamlı katkı sağlayabilir. Hafıza, uyarıcıların içinde boğulan bir beyinle değil; sakinleşebilen bir beyinle güçlenir.
Beyin nasıl normale döner?
Dijital detoks, beynin maruz kaldığı uyaran yükünü azaltır. Telefon, tablet ve bilgisayar kullanımını belirgin şekilde azalttığınızda beyninizdeki dikkat sistemi yavaş yavaş sakinleşmeye başlar. Hafıza merkezleri yeniden devreye girer. Beyin derin odak modunu tekrar hatırlar. Bu yüzden dijital detoks sonrası birçok kişi şaşkınlıkla şunu söyler: “Telefonu azalttım, sanki kafam açıldı.” Bu his tamamen biyolojiktir.
