Takvimler 12 Mayıs'ı gösterdiğinde, 42 metre boyunda ve tonlarca ağırlığındaki çelik bir dev, Bilbao Halici’nden Armintza açıklarındaki azgın sulara doğru sessizce çekildi. Bu, onun okyanusla ilk randevusu değil. 2016 yılında da aynı rotayı izlemiş, 14 metreyi bulan devasa dalgalarla üç sert kış boyu tek başına savaşmıştı. O dönem limana döndüğünde arkasında sadece ürettiği elektriği değil, çok daha değerli bir şeyi bırakmıştı: Altın değerinde veriler.

Şimdi bu çelik dev, Bask merkezli mühendislik şirketi IDOM tarafından tamamen yenilenmiş ve geliştirilmiş haliyle Kantabria Denizi’ne (Biskay Körfezi) geri döndü. Marmok A-5 adı verilen bu cihaz, sadece akademik bir deney değil; insanlığın geleceğini değiştirebilecek devasa bir temiz enerji vaadi.

IDOM'un kıdemli dalga mühendisi Patxi Etxaniz, bu teknolojinin potansiyelini şu sözlerle özetliyor: "Dünya genelindeki okyanus dalgalarının barındırdığı kaynak miktarı muazzam. Eğer bu enerjiyi finansal olarak uygun maliyetlerle elde etmeyi başarabilirsek, dünyanın enerji sorununu kökten çözmüş olacağız." 

Dalga enerjisi pazarında asıl zorluk, cihazı üretmek değil; dev dalgaların yıkıcı gücüne dayanırken şirketi iflas ettirmeyecek maliyet dengesini yakalayabilmek. Bugün dünyada bu vizyonun peşinden giden sadece 12-15 civarında elit oyuncu var. İsveçli CorPower, İskoç mühendislik devleri, Fransa, Galler, Finlandiya ve İtalya'dan iddialı firmaların yanı sıra; Etxaniz'in deyimiyle "gelişmeleri çok gizli tutan ve dışarıya bilgi sızdırmayan" Çin, Japonya ve Güney Kore gibi Asyalı devler de bu yarışın içinde. IDOM ise bu ligin en ön sıralarında yer alıyor. 

OWC teknolojisi nasıl çalışır?

Marmok, dışarıdan bakıldığında dev bir şamandıra gibi görünse de, özünde dikey olarak konumlandırılmış su dolu devasa bir silindirdir. Mühendislikte OWC (Salınımlı Su Sütunu) adı verilen bu sistem şu mantıkla çalışır:
Bir dalga şamandıraya çarptığında, silindirin içindeki su tıpkı bir piston gibi hızla yükselip alçalır. Bu hareket, üst haznedeki havayı sıkıştırıp genişletir. Oluşan bu güçlü hava akımı özel bir türbini döndürerek elektrik üretir. Üretilen enerji ise deniz tabanına döşenen devasa su altı kablolarıyla doğrudan ana karadaki şebekeye iletilir.

Yeni nesil Marmok, eski versiyonuna göre üç büyük devrimle geri döndü: Kontrol edilebilir kanatlara sahip yeni bir türbin, yerleşik bataryalarla donatılmış akıllı bir kontrol mekanizması ve radikal bir şekilde basitleştirilmiş sabitleme (demirleme) sistemi.

Bu son değişiklik, ilk seferde yaşanan en maliyetli ve tehlikeli sorunu çözmek için tasarlandı. Mühendis Etxaniz, eski sistemin risklerini şöyle anlatıyor: "Eski demirleme sistemimiz iş görüyordu ama suyun altında çok yüksek gerilim altındaki halatlarla çalışan dalgıçlara ihtiyacımız vardı. Bu hem çok maliyetliydi hem de ölümcüldü. Kopan bir halatın kırbaç etkisi yaratıp bir dalgıcı hayattan koparma riski vardı. Yeni sistemle bu tehlikeyi tamamen ortadan kaldırdık."

12 yıllık sabrın ürünü: Ticari gerçekliğe doğru

Marmok bir gecede var olmadı. İlk prototipleri 2012 yılında test merkezlerinde yüzdürüldü, laboratuvarlardan kıyı tesislerine geçti ve nihayet 2016'da İspanya'da şebekeye bağlanan ilk dalga enerjisi dönüştürücüsü ünvanını aldı. Projeyi başlatan startup ekibindeki potansiyeli gören IDOM, ekibi tamamen bünyesine katarak on yıllık çalışmayı Avrupa Birliği'nin EuropeWave inovasyon programı ve Bask Enerji Ajansı fonlarıyla ticari aşamaya taşıdı.

Proje yöneticisi Borja de Miguel, "Sistemi güvenli bir şekilde şebekeye bağlamak, dalga enerjisini laboratuvar rüyasından çıkarıp ticari bir gerçekliğe dönüştürmek için en kritik adımdır" diyor.

Sırada ne var?

Önümüzdeki aylarda Marmok, deniz üstündeki yüzer laboratuvar HarshLab aracılığıyla ilk kez gerçek zamanlı olarak izlenecek ve şebekeye elektrik basacak. Amaç akademik bir başarı elde etmek değil; Kantabria Denizi’nin hırçın dalgalarından üretilen elektriğin maliyetini, güneş veya rüzgar enerjisiyle rekabet edebilecek seviyeye indirmek.

Marmok, okyanusun en acımasız fırtınalarından nasıl sağ çıkacağını zaten biliyor. Şimdi öğrenmesi gereken tek bir şey kaldı: Bunu dünyaya en ucuz şekilde nasıl sunacağı.