Arkeologlar, Travnik bölgesinde yürüttükleri kazılarda, alışılagelmiş savunma yapılarından çok farklı bir mimariyle karşılaştı. 63 metre uzunluğundaki beyaz kireçtaşından yapılmış "L" biçimli dev bir duvar, bölgenin tarih öncesi haritasını tamamen değiştirdi.
SAVUNMA DEĞİL SINIR ÇİZGİSİ
Bilim insanlarına göre bu duvar, düşmanlardan korunmak için inşa edilmemişti. Konumu ve yapısı itibarıyla bu devasa "L", tepe üzerindeki düzlüğü ikiye ayırmak için tasarlanmış sembolik bir sınır gibi duruyor. Geç Tunç Çağı ve Erken Demir Çağı’ndan kalan bu yapı, bilinen tüm yerleşim modellerinden ayrılıyor.
ADAKLAR VE GÖMÜLÜ KAPILAR
Keşfin en çarpıcı noktası ise duvarın tam kalbinde gizliydi. Duvarın merkez kısmının altında; kömürleşmiş kalıntılar, metal parçaları ve ağzına kadar adak dolu seramik kaplarla dolu devasa bir yanık alan bulundu.
1 Metrelik Dev Kaplar: Kazıda ortaya çıkarılan bazı seramik kapların boyu 1 metreyi buluyor.
Ateşin İçinde Donmuş Zaman: Kapların birçoğu, binlerce yıl önce yakılan o kutsal ateş sırasındaki konumlarını koruyarak günümüze ulaşmış.
Ritüel Yürüyüş Yolu: Yanık alanın çevresindeki ahşap kalas kalıntıları, antik insanların bu törenler sırasında özel bir yürüyüş yolu kullandığını gösteriyor.
MÖ 11. YÜZYILIN SESSİZ ŞAHİDİ
Radyokarbon analizleri ve hayvan kemiği incelemeleri, bu alanın asıl görkemli döneminin MÖ 11. ile 9. yüzyıllar arası olduğunu kanıtladı. Ancak asıl ilginç olan, duvarın bu yanık adak alanının üzerine inşa edilerek burayı mühürlemiş olması. Yani antik insanlar, kutsal kabul ettikleri bu "ateşli tören alanını" dev bir taş duvarla kapatarak ölümsüzleştirmişler.
YÜZYILLAR SÜREN KUTSAL BULUŞMA ALANI
Bölge, ilk kullanımından yüzlerce yıl sonra bile önemini yitirmemiş. Kazılarda bulunan MÖ 6. yüzyıla ait yüzlerce metal düğme, kemer süsü ve levha; buranın kuşaklar boyunca şölenler, toplu buluşmalar ve adak sunma işlemleri için kullanıldığını gösteriyor. Uzmanlara göre burası sadece yerel bir tepe değil, Orta Bosna’nın dışından bile ziyaretçi çeken dev bir "Antik Buluşma Noktası".
