CEITEC (Orta Avrupa Teknoloji Enstitüsü) ve Masaryk Üniversitesi Fen Fakültesi tarafından yürütülen bu çığır açan çalışma, dünyanın en prestijli bilimsel dergilerinden Science Advances’ta yayınlandı.
Fransa'da doktora sonrası çalışmalarını sürdüren Çek araştırmacı Miroslav Micka liderliğindeki bu keşif, tümör oluşumunu daha başlamadan durdurmanın yollarını arayan tıp dünyasında kartları yeniden dağıtabilir.
Hücrelerin "evet/hayır" kararı
İnsan vücudundaki milyarlarca hücre, sürekli olarak çevrelerinden gelen sinyallerle iletişim kurar; ne zaman bölüneceğine, büyüyeceğine veya dinleneceğine karar verir. Bu hayati trafiği yöneten en temel mekanizmalardan biri Wnt sinyal yoludur. Tek bir hücreden koskoca bir organizmanın gelişmesini sağlayan ve yetişkinlikte dokuları yenileyen bu sistem bozulduğunda, hücreler kontrolden çıkar ve kanser tetiklenir.
Bugüne kadar bu sistemin pürüzsüz ve kademeli bir akışla çalıştığı sanılıyordu. Çek bilim insanları ezber bozdu. Hücreler uyarılara yavaş yavaş tepki vermiyor; tıpkı bir şalterin açılıp kapanması gibi, belirli bir eşik aşıldığı anda "Evet" veya "Hayır" modunda ani bir tepki veriyor.
Hücrenin içindeki gizli şalter: DVL proteini
Keşfedilen bu kritik dönüm noktasının mekanizması tam olarak şöyle işliyor:
Sinyal, hücre yüzeyindeki bir reseptör tarafından yakalanıyor.
DVL (Dishevelled) adı verilen bir protein bu reseptöre bağlanıyor ve bilgiyi hücre içine taşımaya hazırlanıyor.
DVL proteininin yüzeyinde küçük kimyasal gruplar birikmeye başlıyor ve bu da proteinin negatif yükünü kademeli olarak artırıyor.
Ve o kırılma anı geliyor. Negatif yük tam olarak belirlenen eşiği aştığı anda, DVL proteini bir anahtar gibi aniden yapısını değiştiriyor, reseptörden ayrılıyor ve hücre içine "Bölünmeye başla!" emrini uçuruyor.
Çalışmanın baş yazarlarından Konstantinos Tripsianes, "Bilim insanları sinyalin nereye gittiğini biliyordu ama bunu hep yumuşak bir düzenleyici sistem sanıyorlardı. Biz ise bunun ani bir yapısal değişikliğe dayandığını kanıtladık" diyerek keşfin önemini vurguluyor.
Kansere karşı yeni bir umut
Bu çalışma henüz bir temel araştırma aşamasında olsa da, gelecekteki kanser tedavileri için potansiyeli devasa. Her üç kişiden birinin hayatı boyunca kansere yakalanacağı öngörülen bir dünyada, hücrelerin bu gizli şalterini (DVL) kontrol etmeyi başarmak, tümörlerin büyümesini tamamen durdurmanın anahtarı olabilir.
