İtalya’nın Sicilya Adası’nda 3.400 metre yüksekliğiyle göğe uzanan Etna, sadece bir yanardağ değil; yerin derinliklerinden gelen devasa bir bilmece. Yıllardır "nasıl bu kadar sık ve bu kadar farklı bir lav püskürtüyor?" sorusuna yanıt arayan jeologlar, sonunda Etna’nın içindeki o nadir mekanizmayı deşifre etti.
TÜM TEORİLERİ ÇÖKERTEN KEŞİF
Normalde bir yanardağ üç ana yolla oluşur: Levhaların ayrılması, dalma-batma (bir levhanın diğerinin altına girmesi) veya mantodan yükselen "sıcak noktalar". Etna ise teknik olarak bir dalma-batma bölgesinde olmasına rağmen, lavlarının kimyası Hawaii gibi "sıcak nokta" yanardağlarına benziyor. Ancak bölgede böyle bir sıcak nokta yok.
80 KİLOMETRE DERİNDE SIKIŞAN KADİM MAGMA
Araştırmacılar, son 500 bin yılın lav örneklerini incelediklerinde şoke edici bir benzerlikle karşılaştılar: Yarım milyon yıldır Etna’nın lav bileşimi hiç değişmedi. Bu durum, Etna’nın her seferinde yeni magma üretmek yerine, yerin 80 kilometre altında üst manto ile levha tabanı arasında sıkışmış kadim bir magma havuzundan beslendiğini kanıtlıyor.
ADETA SÜNGERDEN SIKILAN SU GİBİ
Bilim insanlarına göre Etna, aslında devasa bir "petit-spot" (küçük nokta) yanardağı olabilir. Afrika levhası, Avrasya levhasının altına girerken devasa bir basınç oluşturuyor. Yer kabuğunun derinliklerinde hapsolan o eski magma, bu basınçla tıpkı ıslak bir süngerin sıkılması gibi çatlaklardan yukarı sızıyor. Bu fenomenin Etna gibi dev bir volkanda görülmesi, jeoloji kitaplarını baştan yazdıracak türden.
1 MİLYON KİŞİYİ BEKLEYEN BÜYÜK TEHLİKE
Etna'nın eteklerinde Catania ve Messina gibi toplamda yaklaşık 1 milyon insanın yaşadığı devasa şehirler bulunuyor. Etna’nın bu "derin sızıntı" mekanizmasını anlamak, patlamaların şiddetini ve zamanını öngörmek için hayati önem taşıyor. Çünkü Etna sadece lav püskürtmüyor; yerin en derin katmanlarından gelen bir mesajı yeryüzüne taşıyor. Bu sızıntının beklenmedik şekilde artması ihtimali ise bilim dünyasını paniğe sürüklüyor.
