ABD ve İran arasında ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılması şartıyla sağlanan iki haftalık geçici ateşkes kararının ardından boğazdan ilk gemiler geçti. İran Devrim Muhafızları da Hürmüz'den ilk geminin geçtiğini doğruladı
Anlık gemi takip şirketi MarineTraffic verilerine göre, ABD-İran arasında varılan iki haftalık ateşkes sonrası Hürmüz Boğazı'nda ilk hareketler kaydedilmeye başlandı.
İranlı üst düzey bir yetkili, ateşkes çerçevesine varılması halinde İran'ın Pakistan'da ABD ile yapılacak görüşmelerden önce Perşembe veya Cuma günü Hürmüz Boğazı'nı açabileceğini ve bu açılışın sınırlı olacak ve İran ordusuyla koordineli olarak gerçekleştirileceğini belirtti.
İLK GEMİLER BOĞAZI GEÇTİ
Liberya bayraklı Daytona Beach adlı yük gemisi Türkiye saatiyle 08.28'de İran'ın Bender Abbas limanından ayrılmasının ardından 09.59'da boğazı geçti. Halihazırda Umman Körfezi'nde bulunan geminin varış noktası olarak Birleşik Arap Emirlikleri'nin Füceyre Limanı görülüyor.
Yunan sahipli yük gemisi NJ Earth ise saat 11.44 itibarıyla Hürmüz Boğazı'ndan geçiş yaptı.
Bu esnada açık kaynak gemi takip sitesi MarineTracker'ın verilerine göre en az 2 gemi Hürmüz Boğazı'ndan geçmek için hazırlıklara başladı.
Panama bayraklı New Ambition, Malta Bayraklı Iolcos Destiny rotalarını Boğaz'ın dışına kırdı.
Ancak geçiş ödemeleri veya ateşkesin tam olarak ne zaman başlayacağı konusundaki belirsizlikler hala devam ediyor.
İRAN GEÇİŞLERDEN 64 MİLYAR DOLAR KAZANACAK
İran Devlet Televizyonu IRIB ise İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerden alacağı geçiş ücretlerinden yılda 64 milyar dolar kazanacağını söyledi.
Kanalda "her gemiden 2 milyon alınıyor. Bu yılda 64 milyar dolar eder" ifadeleri kullanıldı. Bu paranın İran'ın yeniden inşası için kullanılacağı belirtildi.
İran, Boğaz'ın diğer ucunda bulunan komşusu Ümman ile geçiş ücretlerini paylaşacağını vurguladı.
Al Jazeera'ya göre Ümman ise "Hürmuüz Boğazı'ndan geçişte herhangi bir ücret öngörmeyen tüm deniz taşımacılığı anlaşmalarını imzaladık" açıklamasını yaptı.
800 GEMİYİ ÇIKARMAK İÇİN YARIŞ
ABD ve İran arasındaki savaş 2 haftalık bir ateşkes dönemine girince taşımacılık şirketlerinin zamana karşı yarışı başladı.
ABD ve İran arasında yapılan ateşkes sebebiyle 1 aydır kapalı kalan Hürmüz Boğazı'nın İran ve Ümman kontrolünde yeniden açılması, Basra Körfezi ve Hint Okyanusu'nda mahsur kalan 800 geminin çıkartılması için bir fırsata dönüştü.
Şimdiyse ABD Başkanı Donald Trump'ı Hürmüz Boğazı'nın "tam, derhal ve güvenli bir açılışını" duyurması, dev şirketler için yeni bir sınavın başlangıcı oldu.
Boğaz'dan geçişler için derhal hazırlıklara başlayan gemicilik şirketleri bu anlaşmanın teknik detaylarını anlamaya çalışıyor.
TEMKİNLİ İYİMSERLİK
Denizcilik dünyası Boğaz'ın açıldığı haberini temkinli bir iyimserlikle karşıladı. Japon Armatörler Birliği gibi büyük kuruluşlar üyelerine bilgi aktarmadan önce anlaşmanın maddelerini inceleyeceklerini duyurdu.
Nitekim uzmanlar küresel ticaret akışının bir gecede normale dönmeyeceğinin altını çizdi. Batı Avustralya Üniversitesi Savunma ve Güvenlik Enstitüsü'nden Jennifer Parker "Küresel nakliye akışını 24 saat içinde yeniden eski haline getiremezsiniz. Tanker sahiplerinin, sigortacıların ve mürettebatın riskin sadece durakladığına değil gerçekten azaldığına inanması gerekiyor" yorumunu yaptı.
Barış zamanında günde 135 geminin geçtiği bu rotada trafik savaş nedeniyle neredeyse tamamen durdu.
Sigorta devi Willis Towers Watson’ın denizcilik birimi başkanı Lewis Hart ise faaliyetlerin bir anda değil kontrollü bir şekilde başlamasını beklediklerini ifade etti.
HAREKETLİLİK BAŞLADI
Bölgedeki hareketlilik şimdiden yakından takip edilmeye başlandı. Kpler verilerine göre körfez içinde ham petrol ve temiz yakıt taşıyan 426 tankerle birlikte çok sayıda sıvılaştırılmış gaz gemisi bekliyor.
Çarşamba sabahı itibarıyla Dubai ve Hor Fakkan açıklarında yüzlerce gemi kümelenmiş durumda.
İlk hareketlilik ise İran bayraklı Tour 2 tankeri ile Yunan mülkiyetindeki NJ Earth isimli dökme yük gemisinde gözlendi.
Özellikle sıvılaştırılmış doğalgaz gemilerinin geçişi büyük bir merakla bekleniyor çünkü savaş başladığından beri yüklü hiçbir LNG gemisi boğazdan geçmeyi başaramadı.
Geçtiğimiz yıl küresel LNG trafiğinin yaklaşık yüzde 20'sinin bu rotayı kullanıyordu. Şimdiyse şirketler gemilerini kaçırma çabasında.
20 BİN DENİZCİ MAHSUR KALDI
Şirketler artık İran korumasına sahip olmayan gemilerin bu süreçten nasıl etkileneceğini izliyor.
Uluslararası Denizcilik Örgütü verilerine göre mart sonu itibarıyla yaklaşık 20 bin sivil denizci bu gemilerde mahsur kalmış durumda.
Birleşmiş Milletler bu mürettebatın azalan malzemeler ve psikolojik stresle mücadele ettiği konusunda dünyayı uyardı.
Eski ABD istihbarat danışmanı Michael Pregent ise sürecin tamamen şeffaf olmayabileceğine dikkat çekti.
Pregent, "Piyasanın verdiği bu tepkiyi görmek güzel ancak bu henüz geçici bir ateşkesin ilk günü. Rejimin kimlerin geçeceğini, kimden ne kadar ücret alınacağını ve kimlerin engelleneceğini kontrol etmesi muhtemel görünüyor."
Gemilerin güvenli bir şekilde limanlarına ulaşması için sadece siyasi bir imza değil aynı zamanda bölgedeki askeri hareketliliğin gerçekten durması ve güven ortamının yeniden inşa edilmesi gerekiyor.
