Bu web sitesi ne yazık ki Internet Explorer 9 ve altını desteklememektedir. Lütfen web tarayıcınızı Internet Explorer 10 ve üstü bir sürüme yükseltiniz.
Moğolistan bozkırlarında, 3000 yıl önceye tarihlenen en eski at diş hekimliğinin kanıtları ortaya çıkarıldı
Moğolistan bozkırlarında, 3000 yıl önceye tarihlenen en eski at diş hekimliğinin kanıtları ortaya çıkarıldı
Bilim insanları, insanların 3 bin yıl önce atların acılarını azaltmak için atların dişlerini çektiklerini kanıtladılar. Bu bilgilere göre Moğolistan'da bulunan at iskeletleri, antik dişhekimliğinin, düşünülenden bin yıl daha önce uygulandığını ortaya koyuyor.
Kültür Sanat 4 Temmuz 2018 - 11:56

Dailymail’de yer alan habere göre, inceleme altına alınan at iskeletleri, Doğu Avrasya’da yer alan Moğolistan bozkırlarında MÖ 1300-7000 yılları arasında Geyikli Taş-Khirigsuur(küçük kurgan) Kültürü olarak bilinen eski bir Moğol pastoral kültürüne ait olduğu tespit edildi.

Kültür, iki bin yıl sonra savaşçı lider Cengiz Han ve Moğol orduları yaratacak barışçıl atlılardan oluşan göçebe kabilesinin bir inovasyonu olarak niteleniyor.
Geyikli Taş-Khirigsuur Kültürü, Moğol bozkırları boyunca inşa edilmiş güzel oymalı, sabitlenmiş taşlardan (‘geyik taşları’) ve mezar höyüklerinden (khirigsuur) ilham alarak isimlendirilmiştir.

geyikli-tas_4

Bahsi geçen bölge, dönemin çiftçileri tarafından yüzlerce veya hatta binlerce atın bir ritüel törenle gömülmesinde kullanıldı.

Max Planck İnsanlık Bilim Enstitüsü’nün araştırmacıları tarafından taşların ve höyüklerin altı kazılarak iskeletler ortaya çıkarıldı. Dikkatli bir çalışma sonrası, genç yaştaki atların ağrısına veya beslenme zorluğuna neden olabilecek bebek dişlerini çıkarmak için insanların veterinerlik diş hekimi yöntemlerini kullandıklarına dair bilgiler elde edildi.

Araştırmanın liderliğini yapan Dr. William Taylor, sonuçların, at anatomisi ve bakım geleneği bilgisinin, Çin ya da Akdeniz’deki yerleşik uygarlıklarında değil, yüzyıllar öncesinde, geçim kaynakları atlarının refahına bağlı göçebe insanlar tarafından bilindiğini gösterdiğini belirtiyor.

Önceki araştırmalarda, Doğu Avrasya’daki bu erken dönem çobanların ilk defa gıda ürünlerine yönelik hayvancılık olarak atlara bel bağladığına dair bulgular bulunuyordu. Bu çobanlar, Ulusal Bilimler Akademisi Bildiriler Kitabında yayımlanan çalışmaya göre, aynı zamanda binicilik için atları ilk kullananlar arasında da olabilirler.

geyikli-tas_5

Metinde belirtilen Moğolistan bölgesi ve dönem periyotları içerisinde örnek sayısıyla verilmiş arkeolojik alanlar

Dr. Taylor, binicilik ve at tabanlı bir pastoral ekonominin gelişiminin veterinerlik hizmetinin icadı için önemli bir itici güç olduğunu söylüyor.

Binicilik için bronz ve metal ağızlıkların birleşimi, ilk olarak MÖ ilk bin yılda doğu Avrasya’da yayıldı ve binicilere atlar üzerinde daha etkili kontrol sağladı ve özellikle savaş gibi yeni amaçlar için kullanılmasını sağladı. Ancak atları kontrol etmek için metal kullanmak da yeni problemleri ortaya çıkardı, örneğin kurt dişi olarak bilinen ve bazı atlarda gelişen körelmiş bir dişle ağrılı bir hayat sürmelerine neden oluyordu.

Taylor ve meslektaşları, çobanların metal dizginleri kullanmaya başlamasıyla, problemli ‘kurt dişi’ ni çıkarmak için bir yöntem geliştirdiklerini belirtiyor. Bu, çoğu veteriner diş hekiminin bugün çıkardığı gibi, acıyı en aza indirmek için ilkel bir aletle oluyordu. Bunu yaparken, bu erken dönem biniciler, yüksek stresli atları, davranışsal veya sağlıkla ilgili komplikasyonlara hizmet eden bir metal dizgin kullanarak kontrol edebiliyorlardı.

geyikli-tas

Orta Moğolistan’da bir geyikli taş yanında yerleştirilmiş at kafatası. At kafatasları geyikli taşlar gibi modern çobanlar da tarafından saygı duyulur – ve mavi bir dua şalı ile süslenir.

Dr. Taylor, Amerikanın batısından Avrasya’nın bozkırlarına kadar, evcilleştirilmiş atların hızlı bir ulaşım, iletişim ve askeri güç sağlayan ve önemli bir geçimlik hayvan olarak hizmet ederek, bu kültürü benimseyen insan topluluklarının dönüşüm sağladığını belirtiyor. Taylor, M.Ö. 14’ncü yüzyıla tarihlenen Hitit İmparatorluğu’na ait Suriye metinleri, at arabalarında kullanılan atların nasıl besleneceğini ve yakalandıkları temel hastalıkların tedavisini anlattığına değiniyor. Çin’de ise ilk evcil atlar M.Ö. 1.200 civarında, Shang Hanedanı’nın sonuna denk gelen dönemde ortaya çıktı. Bölgeye girişlerinin ardından, atlar sadece birkaç yüz yıl içinde uzun mesafeli iletişim ve ulaşımın yanı sıra askeri güce de temel olacak şekilde katkı sağladılar.

Dr. Taylor, elde ettiği bulgularla, at diş hekimliğine dair en erken tarihin bir bin yıl daha geri ittiğini ve göçebe halkların veteriner bakımında, daha sofistike bir at kontrolüne olanak tanıyan önemli temel yenilikler geliştirdiğini, sonuçta da eski Avrasya’ da iletişim, göç ve askeri gücün yapısını değiştirdiğini ileri sürüyor. Dr Taylor’ın çalışmasını yorumlayan Max Planck Enstitüsü Arkeoloji bölümü yöneticisi Dr. Nicole Boivin, Asyanın iç bölgelerindeki çobanlar tarafından geliştirilen veteriner diş hekimliğinin, Doğu ile Batı arasındaki insanların, fikirlerin ve organizmaların yayılmasını teşvik eden önemli bir faktör olabileceğini gösterdiğine dikkat çekiyor.

geyikli-tas_2

GEYİKLİ TAŞ- KHIRIGSUUR KÜLTÜRÜ NEDİR?

Geyikli Taşı – Khirigsuur Kültürü olarak bilinen eski Moğol pastoral kültürü, M.Ö. 1300-7000 yılları arasında Moğolistan ve Doğu Avrasya bozkırlarını dolaştı. Bu kültüre, Moğol Bozkırları boyunca inşa edilmiş güzel oymalı duran taşlardan (‘geyikli taş’) ve mezar höyüklerinden (khirigsuur/küçük kurgan) hareketle isimlendirilmiştir.

Barışçıl atlılardan oluşan göçebe kabilesi, doğu Avrasya’da göçebe sürü ve evcil hayvan kullanımının en eski kanıtlarından bazılarıyla bağlantılıdır. Geyikli taş ve khirigsuurlar olmak üzere her iki anıt yapının kenarına gömülmüş evcil atların ritüel gömülmelerini içeren taş tepeler – bazen yüzlerce veya binlerce sayıda olacak şekilde – yer almaktadır.

Çeviri: Reha BAŞOĞUL

 

Son güncelleme: 13:20 - 04.07.2018

6662’ye SOZCU yaz gönder, reklamsız sözcü plus’a anında abone ol. (Türkiye'den)