Çayı seven kadar sevmeyen de çok. Gün içinde aşırı içip, bir-iki bardakla yetinen de... Özellikle ülkemizde bolca tüketilen bu içeceğin az bilinen faydalarından söz edeceğim bugün. Tabii olumsuz yönlerinden de...
Bedenin su gereksiniminin karşılanmasında içecekler önemli yer tutar. Onları, süt, ayran, meyve suları gibi besin değeri olanlar, çay, kahve, kakao, kolalı ve kolasız gazozlar, toz içecekler, alkollü içkiler, bazı bitki, çiçek, yaprak ve tohumlarından sağlanan, adaçayı, ıhlamur, nane, kuşburnu gibi içecek maddeleri şeklinde gruplandırabiliriz. Bunların içerisinde tüketimi en fazla olanlar sırasıyla çay, kola ve ayrandır.
Siyah çay ile yeşil çayın farkı
Fabrikalarda çay yapraklarından siyah ve yeşil olmak üzere iki tip çay elde edilmektedir. Dünyada tüketilen çayın yüzde 75’i siyah çaydır. Siyah çay ülkemizde genellikle sıcak olarak, isteğe göre şekerli, az şekerli ya da şekersiz olarak içilir. Çayın yanında dilimlenmiş limon bulundurmak da yaygındır. Bazı toplumlarda sıcak çay sütle birlikte içilir. Bazı ülkelerde ise buzlu çay içme alışkanlığı yaygındır. Buzlu çay hazırlanırken, demlenmiş çayın içine bol buz konarak soğutulur ve dilimlenmiş limonla birlikte içilir. Yeşil çay, Çin ve Japonya gibi ülkelerde yaygın olarak tüketilir. Yeşil çayın polifenol içeriği siyah çaydan yüksektir. Yeşil çayın kafein içeriği ise siyah çaydan düşüktür. Yeşil çay da siyah çay gibi demlenerek hazırlanır. Çay yapraklarının suda çözünür bölümlerinin ayrılmasıyla toz halinde poşet çay hazırlanır. Poşet çayın kafein içeriği normal siyah çaydan biraz daha düşüktür.
Besin değerleri
Çayın demlenme sırasında suya geçebilen bazı öğelerinden yararlanılabilir. Bu öğelerin başında kafein gelir. İki-üç dakika 180 ml kaynar suyla demlenmiş çayda 30 mg civarında kafein bulunur. Demlenme süresi uzadıkça bu miktar yaklaşık 60 mg’a çıkabilir. İçilen sade çayda protein, yağ ve karbonhidrat gibi makro besin öğeleri sıfıra yakındır. Çay eğer şeker ve süt gibi besinlerle içilirse, bir miktar karbonhidrat ve protein sağlanır. Çay yaprağındaki B vitaminlerinin yüzde 80’i suya geçer. Ancak siyah çaydan sağlanan B vitaminleri günlük gereksinimin çok azını (5 fincan çay yüzde 2-7’sini) karşılayabilir. C vitamini fabrikalarda oksidasyon sırasında kaybolduğu için siyah çayda yok denecek kadar azdır Yeşil çay uygun koşullarda hazırlandığında C vitamini sağlayabilir. Bir gün içinde tüketilen beş fincan (her fincan 180-200 ml) yeşil çay insanın C vitamini gereksiniminin yüzde 25-30’unu karşılayabilmektedir. Siyah ve yeşil çayda önemli miktarda E ve K vitamini bulunmasına karşın, suda çözünmediklerinden içilen çayda az olduğu düşünülür. Çay minerallerden potasyum ve flor için önemli kaynak sayılabilir.
İleri yaşlarda ölçülü tüketilmeli
Yaşlılıkta kemik kaybı önemli sağlık sorunlarından birini oluşturur. Aşırı kafein alımı vücudun kalsiyum dengesini olumsuz etkiler. Bu nedenle yaşlı kişilerin fazla çay içmeleri kemik sağlıkları için sakıncalıdır. Bunun yanında aralarda içilen bir-iki bardak çayın fazla etkisi olmaz.
Yarın: Çayın sağlığa etkileri
