Kendine has aromasıyla keyif veren bu içecek; polifenol, kafein ve mineral içeriğiyle dikkat çeker…
1-Polifenoller: Çayın önemli bir bölümünü oluşturur. Polifenollerin fizyolojik etkileri olumlu ya da olumsuz yönde olmaktadır. Okside olmamış polifenoller, ‘biyoflanoidler’ olarak bilinir Biyoflanoidlerin kılcal kan damarlarının dayanıklılığını arttırdığı üzerinde durulmuş ve bunlar ‘vitamin P’ olarak tanımlanmıştır. Bu nedenle yeşil çay bazı ülkelerde kılcal kan damarlarının zayıflığını giderici olarak kullanılmaktadır. Bu etki yeşil çayın C vitamini içeriğinden dolayı olabilir. Siyah çay üretiminde polifenoller okside olduğundan bu tür bir etki görülmez. Ayrıca, kafein katekolamin sentezini hızlandırırken, biyoflanoidler bu öğenin yıkımını engellediğinden çayın antidepresan etkinlik gösterdiği ileri sürülmüştür. Biyoflanoidlerin radyoaktif Sr 90’ı uzaklaştırarak kemik iliğinde birikimini engellediği, dolayısıyla radyasyondan kaynaklanan lösemi açısından da koruyucu olduğu bildirilmiştir.
2-Kafein: Çay önemli miktarda kafein ve diğer metilksantinleri içerir. Kakao, çikolata ve kolalı içeceklerde de kafein vardır. Kafein ve diğer metilksantinler mide salgısını uyarırlar. Mide salgısının aşırı derecede artması, mide dokusu zayıf olan bireylerde ülser riskini arttırır. Yapılan bir araştırmada 200 ml çay, beden ağırlığının kilosu başına 0.04 mg histaminin oluşturduğu eşdeğerde asit salgısının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Çayın sütle ve şekerle birlikte içilmesi asit salgısı üzerindeki etkiyi azaltır. Bu nedenle gastrit ve ülsere meyilli olan kişilerin çay içmekten sakınmaları, çok istenirse açık şekilde içmeleri önerilir. Çay, kafein içeriğinden dolayı insanlar tarafından uyuklamayı önleyici, kişiyi uyanık tutan bir içecek olarak bilinir. Bileşimindeki kafein dolayısıyla çay, merkezi sinir sistemini uyarıcı etkiler gösterir. Merkezi sinir sisteminde, kafeinin lokomotor aktiviteyi arttırarak kişiyi daha uyanık ve dikkatli duruma getirdiği gözlenmiştir. Bunun yanında kafeinin yapay türevlerinin de lokomotor aktivite üzerine yatıştırıcı etki yaptığı bilinmektedir.
3-Mineral: Çayın potasyum içeriği yüksektir. Potasyum sinir uyarılarının iletiminde, kas kontraksiyonunda, normal kan basıncının ve vücudun su dengesinin sağlanmasında önemli rol oynar. Kusma ve ishal gibi durumlarda vücuttan su ve tuzla birlikte aşırı potasyum kaybı olur. Çay bu kaybı yerine koyabilen yüksek potasyum içeren bir içecektir.
Uyarıcı etkisi kişiye göre değişir
Çayla alınan kafein beyindeki dopamin düzeyini arttırır. Bu nedenle sinir sistemi uyarıcısı olarak kabul edilir. Kafeinin sinir sistemi üzerindeki uyarıcı etkisi kişiden kişiye değişir. Yapılan bilimsel araştırmalarda bazı kişiler, 150-200 mg kafein aldıklarında rahat uyuyamadıklarını söylemişlerdir. Sürekli kafeinli içecek alanlarda uyku bozukluğu gözlenmemiştir. Buna göre bireyler kafeine alışkanlık geliştirmektedirler. Bu nedenle bazı kişiler alışkın oldukları biçimde çay ya da kahve alamadıklarında kendilerini huzursuz hisseder ve baş ağrısı gibi belirtilerden yakınırlar. Kafeinli içecek verildiğinde bu belirtiler ortadan kalkmaktadır. Ancak bu alışkanlık uyuşturucu ve ilaçlara bağımlılık niteliğinde değildir.
Kalbe bir zararı var mı?
Kafein, kalp ve damar kaslarının kontraksiyonunu ve sinir uyarı ileticilerini etkileyerek kardiyovasküler sistemi etkiler. Ancak kalp hızı üzerindeki etkisinde süreklilik görülmemiştir ve bunun daha çok kan basıncını yükseltici etkisinden dolayı olduğu sonucuna varılmıştır. Kafeinli içecek alındığında önce kan basıncı yükselmekte, nabız artmakta, iki saatlik süre geçtikten sonra her ikisi de normal düzeye inmektedir. Kafeinin kan basıncı üzerine etkisi doza bağlıdır. Kafeinli içeceklerin idrar söktürücü etkisi de vardır. Bireyler belli bir düzeyde kafeine tolerans geliştirdiklerinden, çayın kardiyovasküler sistem açısından çok sakıncalı olmadığı sanılmaktadır. Duyarlı kişilerin bu içecekleri alırken dikkatli olması gerekir.
Sporcular için faydalı
Kafeinli içecekler bazı spor dallarında fiziksel performansı arttırıcıdır. Bunun nedeni kafeinin merkezi sinir sistemi üzerindeki uyarıcı etkisi ve yağ yakımı sonucu glikojen deposunun boşalmasının önlenmesi olarak açıklanmaktadır. Özellikle uzun süre fiziksel hareket gerektiren ve yüksek rakımlı yerlerde yapılanı kayak, dağcılık gibi spor dallarında egzersiz öncesi ve sırasında bir-iki fincan çay ya da kahve içilmesi kişiye yarar sağlayabilir. Kafein içeren içeceklere alışkın olmayan sporcularda ise bu tür içeceklerin alımı, yarış sırasında heyecanı, sinirliliği ve idrar çıkışını arttırarak performansı olumsuz etkileyebilir.
