Serpil Yılmaz
Serpil Yılmaz

Dolar yükseliyor servet kaçıyor

CHP Genel Başkan Yardımcısı, CHP Plan ve Bütçe Komisyon Sözcüsü Bülent Kuşoğlu'nun “300 milyar dolar yurt dışına çıktı” açıklamasının üzerinde fazla durulmadı. Oysa bu öyle bir rakam ki; Türkiye milli gelirinin yarısına yakın…

Servetin hangi yolla edinildiğini sorgulamak gerekiyor; ısrarla…

Mesela; bu servetlerde kaçakçılığın, rüşvetin, yolsuzluğun, hukuksuzluğun payı ne kadardır?

★★★

Kuşoğlu iddiasını Afrasia Bank New World Wealth (Varlık Raporu) Eylül 2020 raporuna dayanarak dile getiriyor.

Rapor'da “Pandora Belgeleri” ile ortaya saçılan ve aralarında milyarlarca kamu kaynağının transfer edildiği kamu ihalecisinin olduğu 220 kişinin adı yok.

Türkiye'den 1 milyon doların üzerinde servet transferi yapan 6 bin kişinin hesabı analiz ediliyor.

★★★

Yeminli mali müşavir kökenli Kuşoğlu, Afrasia'nın raporuna dayanarak 300 milyar dolar rakamını nasıl  bulduğunu şöyle anlatıyor:

Türkiye 2016-2019 arasında nüfusuna oranla dışarıya servet çıkan birinci ekonomi. 1 milyon dolar ve üstü 17 bin 100 hesap dışarı kaçmış. Ortalama 10 milyondan baz alsak, 170 milyar dolar yapar. İlave çıkışlar söz konusu. Yani yurtdışında en az 300 milyar dolar var. Bir iş insanına göre bu rakam en az 500 milyar dolar.”

★★★

Araştırmaya konu olan High Net Worth Individual (HNWI) kategorisi, Türkçe'ye “yüksek net değerli birey” olarak çevriliyor.

Değeri 1 milyon ABD Doları'ndan fazla olan finansal varlıklara (birincil ikametgahları hariç) sahip olanları kapsıyor.

Haziran 2020 itibarıyla, dünyada 13 milyonun biraz üzerinde HNWI olduğu tahmin ediliyor.

★★★

Rapor “Türkiye'deki sorunlar” başlığı altında yaptığı değerlendirmede önemli bir noktaya işaret ediyor:

Ülkeden ayrılan zenginlerin yerine yenileri gelmiyor ve HNWI sayısı sürekli azalıyor.”

Raporun kapsadığı 3 yıllık dönem, kayıp yılların zirvesi… Araştırmada HNWI'ler kanalıyla ülke dışına çıkarılan servetin hangi yıllarda ve de kaç yılda edinildiği sorulmamış.

Çıkışla ilgileniyorlar…

Bir diğer önemli boşluk; HNWI'ların ülkedeki servetlerinin yüzde kaçını yurt dışına çıkardıklarını göstermemesi…

Bu iki sorunun muhtemel yanıtları bize; nesilden nesile aktarılacak aile servetlerinde erimenin boyutunu gösterebilirdi.

★★★

HNWI'ların ülkelerden çıkış nedenleri şöyle sıralanıyor:

Güvenlik, yaşam tarzı, mali kaygılar, okul ve eğitim olanakları, iş ve iş fırsatları, vergiler, sağlık sistemi, dini gerilimler, yaşam standardı.

★★★

Servet eşitsizliğine de dikkat çeken 2020 raporu ilk sırada yer alan Suudi Arabistan'ı; Rusya, Nijerya, Brezilya ve Türkiye'nin takip ettiğini kaydediyor.

★★★

2017'de ise en büyük servet çıkışı yaşayan ülkeler:

Çin, Hindistan, Türkiye, Birleşik Krallık, Fransa, Rusya, Brezilya, Endonezya, Suudi Arabistan, Nijerya ve Venezuela.

Türkiye'deki HNWI'ların Avrupa veya BAE'ye gittiği de raporda yer bulmuş.

★★★

Afrasia Bank'ın servet istihbaratı araştırması, 90 ülke ve 150 şehri kapsıyor.

Suriye, Libya ve Irak gibi savaşın parçaladığı ülkeler, güvenilir veri eksikliği nedeniyle hariç tutulmuş.

★★★

Afrika'da tutulan toplam özel servetin yüzde 30 artarak 2030 yılına kadar 2.6 trilyon ABD dolarına ulaşması bekleniyor.

Bu büyümenin, özellikle Etiyopya, Mauritius, Ruanda, Kenya ve Uganda'dan geldiği de vurgulanıyor.

★★★

National Bank of Canada (NBC) ve Singapur'da kurulan Intrasia Group'un stratejik ortak olduğu, Mauritius merkezli 2007 yılında kurulan bankanın hakim ortağı IBL Ltd'nin HNWI servet araştırması, küresel finansın yönelimi  hakkında da fikir veriyor.

★★★

Raporda Türkiye'yle ilgili aynen şu saptama yapılıyor:

2019'da Türkiye önemli bir HNWI çıkışı yaşadı. Bu, çok sayıda HNWI'nin ülkeyi terk ettiği 4. yıl. Türkiye, on yıl önce Ortadoğu'nun en zengin ülkesiyken (petrol zenginliği gözardı edilmiş) şimdi bölgede Birleşik Arap Emirlikleri, İsrail ve Suudi Arabistan'ın ardından 4. sırada yer alıyor.

★★★

2017'de en kötü performans gösteren varlık piyasalarında ise yüzde 10'luk kayıpla Pakistan ve Nijerya ilk iki sırada yer alıyor.

Bunları yüzde 8'lik kayıpla Venezuela izliyor.

Türkiye ise bir yılda yüzde 6'lık varlık kaybıyla dördüncü sırada yer alıyor. Türkiye'yi yüzde 5'lik kayıplarla Katar, Rusya ve İran izliyor.

★★★

Türkiye'den servet göçünün nedenleri ise şöyle özetleniyor:

Devletin medya üzerindeki baskılarının yatırımı caydırması, para birimlerinin dolar karşında değer kaybetmesi ve yüksek net değere sahip bireylerin (HNWI) ülkeden çıkışı.”

★★★

Ülkede biriken servet, yatırıma ve  istihdama dönüşmüyorsa o ülke yoksullaşıyor demektir.

Dolar 9 liraya tırmanırken “en zenginlerin” servetleri erimiyor ama dünün orta gelirleri akşam pazarından bile meyve alamayacak hale geliyor.