Reklamsız Sözcü
EGE CANSEN

İstanbul’a 5000 taksi plakası

31 Aralık 2017

Yaklaşık 30 yıl önce İstanbul'da 6 milyon kişi yaşıyordu. 17500 kadar taksi plakası vardı. Bugün İstanbul'un nüfusu 15 milyon oldu. Hâlâ aynı sayıda ruhsatlı taksi var. Ekonomik hareketliliğin nüfustan da hızlı arttığı hesaba katılırsa, ruhsatlı taksi sayısının İstanbul için son derce yetersiz kaldığı anlaşılır. Uzunca bir süre önce İstanbul Ulaşım'ı ziyaret etmiştim. Burada, şehir içi ulaşım sorunlarına hâkim çok değerli elemanlarla tanışmıştım. Hatta benim çok inandığım ve sıkça tekrar ettiğim “kentsel planlama, ulaşım planlamasıdır” ilkesini tartışmıştık. Bu durumda aklıma şu soru geliyor. Acaba bu uzman arkadaşlar ve koskoca İstanbul'u yönetenler, niçin hâlâ ruhsatlı taksi sayısını bu kadar düşük tutuyor? Yoksa bu donukluğun gerisinde de “rant avcılarının kavgası” mı yatıyor?

KITLIK RANT YARATIR

“Rant” aslında kira demektir. Kira, bir üretim aracını kullanmanın zaman değeridir. Bu üretim aracına sahip olan kişi, hiç emek sarf etmeden, sırf bu aracın sahibi olduğu için “kira geliri” elde eder. Ciddi mülkü olanların da ciddi miktarda geliri olur. Bu sebeple çalışmadan iyi yaşayanlara “rantiye” denir. Üretim araçları, tarla, han, hamam, otel, fabrika, gemi vs. gibi “gerçek/fiziksel” varlıklar olabileceği gibi, devletin veya belediyelerin aldığı arz kısıtlamalarından “sanal varlık” mülkiyeti de olabilir. Mesela batmış bir bankanın “bankacılık lisansı”, eğer devlet yeni lisans vermiyorsa, 40-50 milyon dolar eder. Hakeza “taksi plakası” denen nesne de araç hurdaya çıksa bile birkaç milyon lira eder. Bunlar “yapay kıtlığın yarattığı”  hava-cıva mülkiyetlerdir. Bir taksi plakası, sahibine hiç çalışmadan ayda 3-5 bin lira gelir getirir. Bir taksinin yarattığı gerçek katma değer, şoförün emeği ile aracın eskime payının toplamıdır. Plaka sahibinin aldığı para ise ranttır.

KENT İÇİ ULAŞIM

Kent içi insan ulaşımı iki türdür. Birincisi, belirsiz sayıda insanın, belirsiz bir zamanda, belirsiz bir yerden, belirsiz bir yere taşınmasıdır. Bu hizmet esas olarak taksi veya özel araç gibi “bireysel” taşıtlarla sağlanır. İkincisi ise, çok sayıda insanın, belli zamanlarda, belli noktalardan belirli noktalara taşınmasıdır. Bunun için otobüs, tramvay, metro gibi “toplu” taşıma araçları kullanılır. Minibüs-dolmuş gibi küçük toplu taşıma araçları ise, ne bireysel ne de toplu taşıma aracıdır. Çoğu kez, kent trafiğine yarardan çok zarar verir.

RUHSATLI TAKSİ KISITLANIRSA, RUHSATSIZLAR ÇOĞALIR

İstanbul'da veya dünyanın pek çok şehrinde taksi plaka sayısı sınırlıdır. Kent içinde taksi sayısının kısıtlı olması “bireysel” ve “toplu” taşıma araçlarının sunduğu ulaşım hizmetini dengelemek açısından şarttır. Yani iktisadidir. Ama görülmektedir ki; ruhsatlı taksi sayısı gereksiz şekilde kısıtlandıkça, ortaya çıkan bireysel taşıma hizmeti açığını, ruhsatsız veya dolambaçlı yollarla sözde ruhsatlanmış taksiler kapatmaktadır. Bu sahtekârlığa artık göz yumulmamalı ve İstanbul'da derhal 5000 yeni taksi ruhsatı “açık artırma” ile piyasaya arz edilmelidir. Telefon-Taksi hizmeti verenler de (Bi-Taksi, İ-Taksi-Uber vb.) bu işi “yalnız ve yalnız” ruhsatlı (sarı) taksilerle yapmalıdır. Böylece hem arz açığı kapanır, hem de haksız rekabet önlenir. Elektrikli Mavi taksi zıpırlığına da gerek yoktur.

Son söz: Rantlar, rasyonel kaynak tahsisini bozar

6662’ye SOZCU yaz gönder, reklamsız sözcü plus’a anında abone ol. (Türkiye'den)

SIRADAKİ HABER
Paylaş Tweet social-whatsapp Whatsapp more