Belediyeleri teftiş/denetlemek, belediyelerin seçilmiş organları ve bunların üyeleri hakkında inceleme, araştırma ve soruşturma yapmak İçişleri Bakanlığı Mülkiye Teftiş Kurulu Başkanlığı’nın önemli görevleri arasında yer alıyor. Bu görevi parti ayrımı gözetmeksizin, yasa ve hukuka uygun, tarafsızlıkla yürütüp/yürütmediği konusu kamuoyunda ve siyasi partilerimizde sürekli ilgi ve araştırma konusu oluyor.
İçişleri Bakanlığı’nın yıllardır uyguladığı bilinen ayrımcı yaklaşımının resmi belgelerle kanıtlanması arzu ediliyor. Bu amaçla CHP başta olmak üzere muhalefette olan bazı partiler tarafından konu hakkında bilgi edinmek için sıklıkla soru önergeleri veriliyor. Soruların genel olmasının da etkisiyle İçişleri Bakanlığı tarafından gerçeği tam yansıtmayan, bakanlığın açıklanmasını uygun gördüğü türden yanıt veriyor.
İKİ BAKANDAN SAYILAR
Dönemin İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, 31 Mart 2024 seçimlerinden 17 Kasım 2025 tarihine kadar belediye başkanı ve belediye görevlileri hakkında verilmiş kararları açıklamıştı. İçişleri Bakanlığı görevine başlayan Mustafa Çiftçi de 31 Mart 2024’ten, 29 Mart 2026 tarihine kadar verilen soruşturma izinlerinin sayılarını şöyle açıkladılar:
(İki açıklama arasında 17.11.2025-29.03.2026 tarihleri arasında 250 adet soruşturma izni kararı verildiği, bu kararların 119 (%47,6) AK Parti, 54 (%21,6) CHP, 24 (%9,6) MHP, 2 İyi Parti, 2 DEM ve 49’unun da ( %19,6) DEM Partili belediyelere ait olduğu anlaşıldı)
GERÇEKÇİ BİR DEĞERLENDİRME
Emekli Mülkiye Başmüfettişi Mahmut Esen, bakanların yaptığı açıklamalar konusunda şu değerlendirmeyi yaptı:
“Tablo incelemesinden ilk bakışta İçişleri Bakanlığı’nın soruşturma izni kararları verilmesinde nesnel davrandığı, hatta AK Partili belediye başkanlıkları hakkında daha fazla soruşturma izni verildiği görülmektedir. Ancak gerçekçi bir değerlendirme için partilerin sahip oldukları belediye başkanlıkları sayılarını da dikkate alarak hesaplama yapmak gerekmektedir. Zira partilerin sahip oldukları belediye sayıları eşit değildir. Örneğin 31.03.2024 tarihinde yapılan seçim sonuçlarına göre AK Parti’nin 538, CHP’nin ise 409 belediye başkanlığı bulunmaktadır. AK Parti’nin CHP’den fazla olarak 129 belediye kazandığı görülüyor.
Genel seçimlerden sonra yenilenen seçimler ve katılımlar sonucu AKP’li belediye sayısı 618’e ulaştı. Dolaysıyla AK Partili belediyelere yönelik daha fazla soruşturma izni verilmiş olması olağan bir durumdur.”
Önceki İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya’nın yaptığı açıklamalara göre 1.424 adet soruşturma izni verilmedi. 17 Kasım 2025 tarihi itibarıyla soruşturma izni verilmeyen (konusunun suç oluşturmadığına, adli işlem yapılmasına gerek olmadığına ilişkin kararların) dosyaların partilere göre dağılımı şöyle gösterilmişti:
AK Parti: 625 (yüzde 44,1), CHP 366 (yüzde 25,7), MHP 90 (yüzde 6,36) MHP, Diğer partiler ve bağımsızlar 343 (Yüzde 25)
AK Parti’li belediyeler hakkındaki soruşturma izni verilmemesi kararlarının oranı hayli yüksek. Bu oranı AK Parti’li belediyelerin sayısının çokluğu ile açıklanamaz. Zira belediyelerin yüzde 39’u AK Parti’li olduğu halde soruşturma izni verilmemesi kararlarının yüzde 44’ü AK Parti’li belediyelere ait.
AÇIKLAMA EKSİK KALINCA
Ali Yerlikaya’dan sonra İçişleri Bakanlığı görevine başlayan Mustafa Çiftçi, basının karşısına çıktığında kendisine belediyle soruşturmaları soruldu. Bakan, kendisine verilen bilgiyi şöyle açıkladı:
“Seçimlerin yapıldığı 31 Mart 2024’ten günümüze 29 Mart 2026 tarihine kadar toplam 1.048 belediye başkanı hakkında soruşturma izni verildi. Bunların 472’si AK Parti’li (Yüzde 45), 267’si CHP’li, 78’i MHP’li, 4’ü İYİ Partili, 16’sı DEM’li, 201’i de diğer siyasi partiler ve bağımsız başkanlarla ilgili.”
Emekli Mülkiye Başmüfettişi Mahmut Esen’le birlikte verilen soruşturma izinlerini inceledik. Yıllarca belediyelerle ilgili soruşturma yapmış olan Mahmut Esen, bakanın açıklamasını şöyle yorumladı:
“Bakanın açıklamasında soruşturma izni verilmemesine ilişkin karar sayıları yer almadı. Oysa bu karar, Bakanlığın uygulamalarının nesnelliğinin değerlendirilmesi bakımından çok önemlidir. Bu yönüyle baktığımızda sayın Çiftçi’nin konuya ilişkin açıklamaları eksiktir. Noksan verilere dayalı olarak yapılmış açıklamadan konunun tümünün kavranması ve dolayısıyla gerçekçi/nesnel bir sonuca ulaşılması olanaklı değildir.”
GÜVENİLİR SONUÇ ÇIKMAZ
Sağlıklı/eksiksiz bir değerlendirme yapılabilmesi için (Bakan tarafından belirli bir dönemde verilmiş araştırma/inceleme ile ön inceleme (soruşturma) onay emirlerinin toplam sayıları; işleme konulmayanlar, birden çok maddeyi kapsayan dosyalarla ilgili kısmen soruşturma izni verilmesi/verilmemesine ilişkin vb.) verilere de gereksinim var. Bunlar olmadan salt soruşturma izni verilen ve soruşturma izni verilmeyen dosya sayılarına göre tam; nesnel/güvenilir bir sonuç elde edilemeyeceği açıktır. Konunun tümünü içermeyen açıklamalar gerçekçi olmayacağı gibi maksatlı olacağı açıktır. Belediyelerin tümünü kapsayan istatistiklerden de güvenilir veri elde edilmesi güçtür. Zira belediyelerin partilere göre dağılımlarının farklılığı; büyükşehir, il/ilçe/belde ayrımı gözetilmeksizin tüm belediyelerin denk tutuluyor olması nedeniyle ulaşılmış sonuçlar gerçeği tam yansıtmaz.
Bakanlık uygulamaları hakkında Türkiye’yi temsil eden gerçekçi/güvenilir/teyit edilebilir/karşılaştırılabilir/somut verilerin elde edilmesi için (kayyumla yönetilenler dahil) 30 büyükşehir belediyesi üzerinde odaklanılmasında, bunlar üzerinde özel çalışma yapılmasında yarar var.
Sonuç itibarıyla bu tarz bir çalışma sonunda CHP’li büyükşehir belediyelerinin yarısından fazlası hakkında soruşturma/soruşturmalar açılmışken, AK Parti’li büyükşehir belediyelerine yönelik tek soruşturma izni kararının bile verilmemiş olduğu gerçeğine ulaşılıyor.
