KRİTİK MADDE
Bülent Ecevit'in Başbakanlığı ve Zekeriya Temizel’in Maliye Bakanlığı döneminde çıkarılan ve AKP’nin iş başına gelir gelmez 2003 yılında yürürlükten kaldırdığı “Nereden Buldun?” uygulamasını çağrıştıran yeni düzenleme, torba tasarının 22’nci maddesinde yer aldı. Tasarıda “İzaha davet” başlığını taşıyan bu maddeye göre Maliye, bir mükellef hakkında devleti vergi kaybına uğrattığı yönde ‘ön tespit’ yapması halinde, o mükellefi vergi dairesine çağırıp “izah” etmesini isteyecek. İzah eden mükellef cezadan kurtulacak. İzah edemeyenlerden ise vergi ve gecikme zammı tahsil edilip, vergi ziyaı (vergi kaybı) cezası yüzde 20 oranında alınacak.
“HARİCİ KARİNELER”E DİKKAT!
Tasarıda “nereden buldun”u çağrıştıran ifade maddenin gerekçe bölümünde yer aldı. Gerekçede, verginin kaçırılmış olabileceğinin ‘harici karineler’ ile tespit edildiği hallerde mükelleflerin izaha çağrılacağı açıklanıyor. Harici karinelerle vergi kaybının tespit edildiği durumlarda mükelleflerden açıklama istemeyi öngören yasal bir dayanak olmadığı, bu maddeyle yeni bir sistem kurulmuş olacağı gerekçede belirtiliyor.
NEREDEN BULUP HARCADIN?
Vergi uzmanları, gerekçede ifade edilen “harici karineler” ile kastedilenin, mükelleflerin yasal defter ve belgeleri dışında kalan gelir ve giderleri olduğunu söylediler. Bu maddenin yasalaşması halinde, vergi beyanıyla harcamaları ve yaşam standardı arasında büyük fark olan mükelleflere Maliye’nin kolaylıkla, “nerden buldun” benzeri sorular sorabileceğini belirten vergi uzmanları, şu değerlendirmeyi yaptılar:
“Maliye artık mükelleflerin bankalardaki hesap hareketlerini, tapu ve araç kayıtlarını, kredi kartıyla yaptığı bütün harcamalarını görebiliyor. Diyelim ki bir mükellef normalin altında gelir ve vergi beyan etti. Yasal defter ve belgeleriyle de bu beyanı örtüştü. Ancak bir de o mükellefin kredi kartı ekstreleri, lüks araç alımı ya da tatil harcamaları gibi harici karinelerde görünen harcamaları var. Maliye bütün o harcamaların dökümünü belgesiyle masaya koyup mükelleften izahat isteyebilecek. Mükellefe, ‘Yüklü harcamalarınız, beyan ettiğinizden çok daha fazla gelire sahip olduğunuzu gösteriyor. 10 bin lira gelir beyanınız var, 15 bin lira harcama yapmışsınız. Devleti vergi kaybına uğrattığınızı düşünüyoruz. Bu belgelerdeki harcamaları hangi gelirlerle karşıladığını bize izah edin’ diyebilecek. Harici karinelerden ulaşılan deliller, yeni maddeyle artık izahat için yasal dayanak oluşturacak.”
KÖTÜYE KULLANAN ÇIKABİLİR
Vergi uzmanları, tasarıyla ön tespitin niteliği, izaha davetin şekli ve kapsamı ile daveti yapacak kişi veya komisyonları belirleme yetkisinin Maliye Bakanlığı’na verileceğine dikkat çekerlerken, bu sistemin bazı vergi inceleme elemanları açısından kötü niyetli kullanılabileceği uyarısında da bulundular. Uzmanlar, özellikle küçük il ve ilçelerdeki vergi inceleme elemanlarının bu mekanizmayı rüşvet elde edecek şekilde kötüye kullanabileceklerine dikkat çektiler.
