Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın ‘asansörlere’ yönelik muayene zorunluluğu getirmesinin ardından bir yıl geçti. Yeni düzenlemede asansörlere de tıpkı otomobillerde olduğu gibi bağımsız değerlendirme kuruluşları tarafından yılda bir kez olmak üzere denetlenme zorunluluğu getirildi. Türk Standartları Enstitüsü (TSE), Makine Mühendisleri Odası ve AND Muayene gibi kuruluşların belediyelerle imzaladıkları protokollerin ardından hızla yaptıkları denetimlerin sonuçları, tehlikenin ne denli ciddi olduğunu gözler önüne seriyor.
Makine Mühendisleri Odası tarafından kurulan ‘Asansör Kontrol Merkezi’ verilerine göre, Türkiye’de yaklaşık 400 bin asansör bulunuyor. Bu asansörlerin sadece 175 bini kayıt altında ve yüzde 90’ı ne yazık ki riskli. Aslında tehlikenin boyutlarını görmek için internetten bu zamana kadar gerçekleşmiş asansör facialarına dair haberleri okumak yeterli. Denetimler sonucu ortaya çıkan rakamlar, Türkiye’de bir ‘asansör çöplüğü'nün olduğunu ortaya koyuyor.
İKİ YILDA 2370 KAZA
Sadece 2008-2010 yılları arasında, kayıtlı olan 2 bin 370 asansör kazasının meydana geldiğini aktaran AND Muayene Genel Müdür Yardımcısı Asude Şallı, yıllık kontrollerin tüm bu kazaların oluşmasına neden olacak ihmallerin belirlenmesini sağlayacağına dikkat çekti. Şallı, “Rakamını bilemediğimiz binlerce kaza da kayıt dışı kalmış. Bu gerçek, asansörlerde can güvenliğinin nasıl büyük bir tehlike içinde olduğunun açık kanıtı. Asansör kazalarının çoğu maalesef sakatlıklar ve ölümlerle sonuçlanıyor'' diye konuştu.
LÜKS KONUTLAR DA RİSK TAŞIYOR
İstanbul Avrupa Yakası’nda 7 bin 700 asansörün periyodik kontrollerini tamamlandıklarını belirten TSE Asansör Proje Koordinatörü Erdinç Balcı ise yüzde 75’inin kullanım dışı anlamına gelen 'kırmızı etiket' aldığını söyleyerek, sadece yaşlı binalarda 2007 yılından sonra yapılmış sitelerde de, asansörlerin yüzde 50’sinin denetimleri geçemediğini kaydetti. Balcı, lüks konutlarda bile her 100 asansörün 30’unun kırmızı etiket aldığını aktardı.
2004 yılından bu yana AB standartları doğrultusunda asansörlere ‘CE’ onayının zorunlu tutulduğunu hatırlatan Balcı, “Denetimler sırasında bazı küçük ve orta ölçekli asansör üreticilerinin sahte ‘CE’ işareti kullandıklarını belirledik'' dedi.
320 BİN ASANSÖR DENETİM BEKLİYOR
Türkiye'de kullanımda olan 400 bin asansörün yüzde 80’inin henüz denetlenmediğini belirten AND Muayene Genel Müdür Yardımcısı Asude Şallı, tüm Türkiye’de denetimden geçen asansörlerin de sadece yüzde 20’sine kullanım izni verildiğini söyledi. İstanbul’da Ataşehir, Şişli, Sancaktepe, İzmir’de ise Karabağlar ilçe belediyeleri ile protokol imzaladıklarını aktaran Şallı, bu ilçelerde gerçekleştirdikleri kontroller sonucunda eski ve yeni yapı asansörlerin yüzde 90’ında eksiklikler tespit ettiklerini kaydetti.
ÖZEL HASTANELERE 'KIRMIZI ETİKET'
A tipi muayene kuruluşları belediyelerle yaptıkları protokoller doğrultusunda ilgili bina yöneticileri ile iletişime geçiyor. Yönetmelik apartmanlardaki asansörler için apartman yöneticisini, iş merkezlerindeki asansörler için iş merkezi yöneticisini, otellerde de otel sahibini sorumlu tutuyor. Yıllık kontrolü yapılan her asansöre yeşil, sarı ve kırmızı olmak üzere 3 tip rapor hazırlanıyor. Can güvenliği açısından yüksek risk taşıyan asansörler kırmızı etiket alıyor ve kullanım dışı bırakılıyor. Bir ay sonra yapılan ikinci denetimde de uygunsuzluk devam ediyorsa ilgili belediyeye bildiriliyor ve asansör mühürleniyor. Denetim kuruluşlarının raporlar, bugüne kadar kırmızı etiket alıp, kullanım dışı bırakılan asansörler arasında özel hastane ve kamu kurumlarının da olduğunu ortaya koydu.
MUAYENE ÜCRETİ, BEŞ KATA KADAR 180 TL
TSE Avrupa Yakası Asansör Kontrol Koordinatörü Rıfat Kavurcu, belirlenen eksikliklerin yöneticilerin gözetimiyle, bakım firmaları tarafından giderildiğini, ardından tekrar denetim yapıldığını söyledi. Binalarda 5 kata kadar muayene ücretinin 180 TL olarak belirlendiğini aktaran Kavurcu, binaların çoğunda ruhsatsız asansörlerin kurulduğuna dikkat çekti.
TSE, 14 BİN ASANSÖRE KIRMIZI ETİKET VERDİ
21 şehirdeki 121 belediye ile protokol imzalayan Türk Standartları Enstitüsü, geçtiğimiz yıl 20 bin 105 asansörün denetimini gerçekleştirdiğini açıkladı. Bu asansörlerin 14 bin 72’si yani yüzde 70’inin kullanılamaz olduğu ortaya çıktı. Yüzde 14’ünün ise ancak gerekli bakım ve onarımlardan geçtikten sonra kullanılabilir olduğu bildirildi. Denetimlerde güvenli şekilde çalışabilir durumda olduğu tespit edilen asansör sayısı ise sadece 3 bin 284.
HALATLAR BÜYÜK TEHLİKE SAÇIYOR
Muayene kuruluşlarının raporlarına göre, bakım ve onarım yapılmayan asansörlerde en sık meydana gelen kazaların başında halat kopması geliyor. Denetimden geçemeyen asansörlerin ağırlıklı olarak hız kontrolünü sağlayan paraşüt hız freni, elektrik sistemini koruyan kaçak akım rölesi, alarm sistemi ve iki yönlü haberleşme sistemlerinde sorunlu olduğu tespit ediliyor. 4 kişilik kabine 7-8 kişinin sıkışarak binmesini engelleyen aşırı yük otomatiği ise asansörlerin çoğunda bulunmuyor. Pek çoğunda doğal havalandırma yok ve hız regülatörlerinde ciddi aşınma var.
EKSİKLERİ GİDERİLMEYEN ASANSÖRLER MÜHÜRLENİYOR
Kırmızı etiket alan asansörlerde uygunsuzluğun giderilmesi için bir ay süre veriliyor. İkinci denetimde de uygunsuzluk devam ediyorsa ilgili belediyeye bildiriliyor ve asansör mühürleniyor. Sarı etiket alan asansörlerde tespit edilen uygunsuzlukların giderilmesi gerekiyor, etiket yeşile dönene kadar denetimler devam ediyor. Yeşil etiket alan asansörlerin ise kullanımı uygun bulunuyor.
'ÇANTACI' TAMİRCİLERE DİKKAT
• Türkiye’de yaklaşık 400 bin asansör var.
• Bunların 175 bini kayıtlı ve ruhsatlı, 225 bin kadar asansör ise kayıt dışı.
• Yüzde 90’ının riskli olduğu tahmin ediliyor.
• Sadece İstanbul’daki 150 bin asansörün yüzde 95’i risk taşıyor.
• Piyasada yetkili olduğunu söyleyen ‘çantacı’ diye tabir edilen 2 bin sahte asansör tamircisi var.
• Asansör tamiri konusunda sadece 450 yetkili tamirci var.
Türkiye’de yaklaşık 400 bin asansör bulunuyor ve her 100 asansörden 90’ı risk taşıyor. Sadece eski yapılarda değil, özel hastaneler, kamu kurumları ve lüks konut projelerinde de tehlike saçan asansörler kullanılıyor.
