İn­san­lı­ğın ta­ri­hi ka­dar es­ki bir ta­ri­he sa­hip zey­ti­ne gel­di da­yan­dı bar­bar­lık. 2006’dan bu ya­na Mec­li­s’­e ge­ti­ri­lip ge­ri çe­ki­len, bir tür­lü de vaz­ge­çil­me­yen bar­bar­lık ta­sa­rı­sı­nı bu kez Ener­ji Ba­kan­lı­ğı, bir ol­du bit­tiy­le ge­çir­me­ye, zey­tin­lik­le­ri ma­den, san­tral, ko­nut vb.ye aç­ma­ya yel­te­ni­yor. Müs­lü­man kis­ve­li bar­bar­lık, Ku­r‘­an’­da­ki Tin su­re­sin­de adı say­gıy­la zik­re­di­len zey­ti­ne bi­le kas­te­de­cek bir kör­lük için­de.


Kut­sal zey­tin...
Tin su­re­si şöy­le der ;”İn­ci­re zey­ti­ne/Si­na Da­ğı­’na/Ve şu emin bel­de­ye ye­min ede­rim ki/ Biz in­sa­nı en gü­zel bi­çim­de ya­rat­tık.”
Se­ma­vi din­ler­den de ön­ce­ye gi­der zey­ti­ne say­gı. Zey­ti­nin MÖ 6000 yı­lın­dan be­ri kul­la­nıl­dı­ğı­nı gös­te­ren bu­lun­tu­lar var­dır. De­ni­lir ki, “zey­tin bü­tün ağaç­la­rın il­ki­di­r”. Zey­tin, in­san­lık ta­ri­hin­de ki­ta­be­ler­de, kut­sal ki­tap­lar­da, ya­ra­dı­lış ve ku­ru­luş ef­sa­ne­le­rin­de hep var­dır...
Zey­ti­ni yü­cel­ten ne­dir? Bes­le­yen, do­yu­ran, sa­ğal­tan ve sağ­lı­ğı ço­ğal­tan özel­li­ği, el­bet­te­... Zey­tin­ya­ğı, bir ka­lo­ri kay­na­ğı. 16 ml zey­tin­ya­ğı 120 ka­lo­ri içe­rir. E vi­ta­mi­ni de­po­su­dur, kalp-da­mar has­ta­lık­la­rı baş­ta ol­mak üze­re, sin­di­rim sis­te­mi, ke­mik ya­pı­sı, be­yin ve si­nir do­ku­la­rı üze­rin­de çok önem­li fonk­si­yon­la­ra sa­hip­tir.



“Öl­mez ağa­ç” de­nir zey­ti­ne... Mü­ba­la­ğa de­ğil; 2000 yıl­lık ağaç­lar var­dır. Öm­rü­nü ta­mam­la­mış gö­rün­se de kök­le­rin­den ye­ni bir ağaç fi­liz­le­nir. Zey­tin ta­ne­si­nin ağır­lı­ğı­nın yak­la­şık yüz­de 20-30 ka­da­rı yağ­dır. Ni­san-ma­yıs ay­la­rı ara­sın­da ye­şi­lim­si-be­yaz renk­li çi­çek­ler açar, kı­şın yap­rak­la­rı­nı dök­mez. Kil­li, ki­reç­li ve su ge­çi­re­bi­len top­rak­lar­da iyi ye­ti­şir. En­ge­be­li ve ya­maç, fa­kat ılık rüz­gâr­lı yer­le­ri se­ver. Zey­ti­nin ana­va­ta­nı Gü­ney­do­ğu Ana­do­lu­’dur. Ege­’ye, ora­dan da Yu­na­nis­tan, İtal­ya, Fran­sa ve İs­pan­ya­’ya ka­dar uzan­mış, bü­tün Ak­de­niz kı­yı­la­rı­nı sar­mış­tır. Dün­ya Ta­rım Ör­gü­tü, FA­O’­nun ve­ri­le­ri­ne gö­re, dün­ya­nın en bü­yük zey­tin­lik­le­ri Ak­de­niz ça­na­ğın­da. İs­pan­ya, zey­tin üre­ti­mi­nin yüz­de 43’ü­ne, İtal­ya yüz­de 17’si­ne, Yu­na­nis­tan yüz­de 10 do­la­yı­na sa­hip iken Tür­ki­ye şim­di­lik yüz­de 7 pay sa­hi­bi


Ge­li­şi­yor...

Tür­ki­ye, zey­ti­ni, elin­de­ki bu bü­yük ni­me­ti son yıl­lar­da bi­raz da­ha fark et­ti. Bir­çok yer­de zey­tin­lik­ler ge­liş­ti­ril­di. Şark tü­tü­nü di­ya­rı Ak­hi­sar, ta­ma­men zey­tin­lik ol­du. 1993’te mey­ve ve­ren zey­tin ağa­cı sa­yı­sı 82 mil­yon iken 10 yıl son­ra 2003’te 92 mil­yo­na çık­tı, son 10 yıl­da ise pat­la­ma yap­tı. Özel­lik­le Ege­’de hız­la­nan zey­tin­ci­lik ta­rı­mı ile mey­ve ve­ren ağaç sa­yı­sı 130 mil­yo­na yak­laş­tı, üre­tim ise 1 mil­yon 676 bin to­na çık­mış du­rum­da. Mey­ve ver­me­yen 40 mil­yon zey­tin ağa­cı da­ha var Tür­ki­ye­’nin...

Nü­fu­su 75 mil­yo­nu ge­çen bir Tür­ki­ye için zey­tin­ci­lik­te alı­na­cak da­ha çok yol var. İç tü­ke­tim ye­ter­siz. Çün­kü, lit­re­si 12-13 TL olan zey­tin­ya­ğı, lit­re­si 5-6 TL olan ay­çi­çe­ği­ne gö­re he­nüz pa­ha­lı. Bel­li ge­lir gru­bun­da­ki ai­le­le­rin mut­fa­ğı­na gi­re­bi­li­yor an­cak. Arz ar­tar­sa fi­yat da­ha ma­kul ye­re ge­lir ve da­ha sağ­lık­lı bir be­sin kay­na­ğı ola­rak tü­ke­ti­mi yay­gın­la­şır.
Zey­tin­ci­li­ğe eği­lim umut ve­ri­ci ama ge­lin gö­rün ki, en­der bi­çim­de iyi gi­den bir şe­yin önü­ne yi­ne bir bar­bar­lık çı­kı­yor. Gi­de­rek ge­niş­le­yen zey­tin­lik­le­re, dö­nüp do­la­şıp AK­P’­nin be­ton ka­pi­ta­liz­mi çar­pı­yor.

Kö­mür­cü­ler...

So­ma kat­li­amı tü­rü fe­la­ket­ler­le lin­yit üre­ti­mi­ni ar­tır­mak, onun­la san­tral­ler ku­rup it­hal ener­ji­yi ika­me et­me gay­re­ti için­de gö­rü­nen AKP ça­pa­çul­lu­ğu, şim­di önün­de zey­tin­lik­le­ri en­gel gö­rü­yor. Çün­kü ha­va kir­li­li­ği­ne, to­za has­sas zey­tin bit­ki­si, ki­mi­le­ri­nin bu­run kı­vır­dı­ğı 1930’lu yıl­lar­da çı­ka­rı­lan bir ya­sa ile iyi-kö­tü ko­ru­ma al­tın­da. 3 bin met­re da­hi­lin­de zey­tin­lik alan­la­ra olur ol­maz toz-du­man üre­te­cek ya­tı­rım­lar ya­pı­la­mı­yor, ma­den­ci­lik, fab­ri­ka, te­sis vb yap­ma hep iz­ne bağ­lı. Bu­nu ayak ba­ğı gö­rü­yor AKP re­ji­mi. Bu kez Ener­ji Ba­kan­lı­ğı bir ta­sa­rı ha­zır­la­mış ve bu dö­ne­me ye­tiş­me­se de önü­müz­de­ki dö­nem­de Mec­li­s’­ten ge­çir­me­ye ka­rar­lı gö­rü­nü­yor.
Zey­tin­lik­le­rin or­ta­la­ma bü­yük­lü­ğü 10 de­ka­rın al­tın­da. Eğer bu ya­sa de­ği­şik­li­ği ka­bul edi­lir­se Ko­ru­ma Ku­ru­lu­’nun ka­ra­rı­na bi­le ih­ti­yaç du­yul­ma­dan her tür­lü sa­na­yi te­si­si, ma­den ara­ma­sı için ya da imar için zey­tin ağaç­la­rı ke­si­le­rek iş­lem ya­pı­la­bi­le­cek.
Ta­sa­rı, 9 ki­şi­lik bir ku­rul ön­gö­rü­yor ama ta­ma­men ik­ti­da­ra bağ­lı bir bi­le­şi­mi ola­cak ve ku­ru­lun uy­gun gör­me­si ha­lin­de , jeo­ter­mal kay­nak­lı tek­no­lo­jik se­ra ya­tı­rım­la­rı, il­gi­li ba­kan­lık­ça “ka­mu ya­ra­rı­” ka­ra­rı alın­mış ma­den­ci­lik fa­ali­yet­le­ri, elek­trik san­tral­le­ri, pet­rol ve do­ğal­gaz ara­ma ve iş­let­me fa­ali­yet­le­ri, sa­vun­ma­ya yö­ne­lik stra­te­jik ih­ti­yaç­lar, do­ğal afet son­ra­sı or­ta­ya çı­kan ge­çi­ci yer­le­şim ye­ri ih­ti­ya­cı, “ka­mu ya­ra­rı gö­ze­ti­le­re­k” yol, alt­ya­pı ve üst ya­pı­sı fa­ali­yet­le­rin­de bu­lu­na­cak ya­tı­rım­lar için zey­tin­lik sa­ha­la­rın­da ya­tı­rım ya­pıl­ma­sı­na Gı­da, Ta­rım ve Hay­van­cı­lık Ba­kan­lı­ğı­’n­ca izin ve­ri­le­bi­le­ce­k... ­Bu ne de­mek­tir bi­li­yor mu­su­nuz? Bu, zey­tin­ci­li­ğin kö­kü­ne kib­rit su­yu dö­kül­me­si, bar­bar­lı­ğın za­fe­ri, zey­ti­nin öl­me­si de­mek­tir.
Öl­mez ağaç zey­ti­ne do­kun­durt­ma­ya­lım.
Bar­bar­lı­ğa kar­şı ko­ya­lım, he­nüz va­kit var­ke­n...