Dul ve yetimler TÜFE zammından aynen, 100 liralık seyyanen zamdan hisseleri oranında yararlanacak. Yazı dizimizin bu bölümünde, eşini veya anne-babasını kaybeden eş ve çocuklara bağlanan dul ve yetim aylıklarının TÜFE ve 100 liralık seyyanen zamlardan nasıl yararlanacaklarını açıklayacağız.
Foto: CORBISÖlüm (dul ve yetim) aylıklarında, ölen sigortalının hesaplanan aylığı veya emekli aylığı, hak sahibi olarak adlandırılan eş, çocuk ve ana-baba arasında paylaştırılmaktadır.
Sigortalının vefat tarihine göre değişmekle birlikte, genel olarak ölen sigortalının aylığının dul eşe yüzde 50’si, çocukların her birine yüzde 25’i, hak sahibi eş ve çocuklardan artan hisse bulunması halinde ana ve babaya yüzde 25’i oranında aylık bağlanır. Eş, tek başına aylık alıyorsa, aylık bağlanan çocuğu yoksa aylık bağlama oranı yüzde 75 olur. Ana ve babasız kalan ve tek başına aylık alan çocukların hissesi yüzde 50 olur.
DOSYA BAZINDA HESAPLAMA
2016’dan önce hak sahiplerine bağlanan dul ve yetim aylıkları, ocak ayında, önce yüzde 3.86 TÜFE zammı oranında artırılacak. Sonra da bu şekilde belirlenen aylıklar dosya bazında ödenmesi gereken miktar esas alınmak kaydıyla 100 lira tutarında ayrıca artırılacak. Buna göre de dul ve yetimler TÜFE zammından aynen, 100 liralık seyyanen zamdan hisseleri oranında yararlanmış olacaklar. Bu durumda, ölen sigortalının aylığının eşe yüzde 50’si, çocukların her birine yüzde 25’i bağlanmış olur.
2015 Aralık ayı itibariyle almakta oldukları aylıkları önce yüzde 3.86 TÜFE oranında artırılacak. 100 liralık seyyanen zam ise hisseleri olanında aylıklarına ilave edilecek.
Örneğin, 2015 Aralık ayı itibarıyla eş 800 lira, 2 çocuk 400’er lira aylık alıyor ise aylıklar önce yüzde 3.86 TÜFE zammı oranında artırılacak, sonra da 100 liralık zammın, 50 lirası eşin, 25’er lirası çocukların aylıklarına ilave edilecek. Böylece eşin aylığı 880.88 lira, çocukların her birinin aylığı ise 440.44 lira olacak.
ALT SINIRDAN BAĞLANAN MAAŞTA HESAP FARKLI
SSK sigortalılarında aylıklar alt sınır aylığı seviyesinde ise ve hak sahibi kişilerin aylıkları; aylık alan tek kişi ise alt sınır aylığının yüzde 80’inden, iki kişi ise yüzde 90’ından az olamıyor. Eş ve bir çocuk aylık alıyor ise aylık bağlama oranı yüzde 60’a, yüzde 30; iki çocuk aylık alıyor ise yüzde 45’er olur. Buna göre, alt sınır aylığı üzerinden;
* Eş ve bir çocuğa aylık bağlanmış ise 100 lira seyyanen zammın 60 lirası eşin, 30 lirası çocuğun yüzde 3.86 TÜFE oranında artırılmış aylıklarına ilave edilecek,
* İki çocuğa aylık bağlanmış ise 100 lira seyyanen zammın 45’er lirası çocukların yüzde 3.86 TÜFE oranında artırılmış aylıklarına ilave edilecek. Sadece dul eşe alt sınır aylığı üzerinden aylık bağlanmışsa zam ne kadar olacak konusuna da açıklık getirelim. Buna göre, SSK’lı eşten, tek hak sahibi olarak bağlanacak aylığın oranı yüzde 75 olmakla birlikte, vefat eden eşin aylığının düşük olması nedeniyle alt sınır aylığı üzerinden aylık bağlanması halinde, aylık bağlama oranı yüzde 80 olarak uygulanıyor.
Buna göre 2015 Aralık ayı itibarıyla alınan aylık önce yüzde 3.86 TÜFE oranında artırılacak, sonra 100 liralık seyyanen zammın yüzde 80’i (80 lira) ilave edilecek.
BAĞ-KUR'LUNUN EŞ VE ÇOCUK DURUMU
Vefat eden Bağ-Kur sigortalısının eş ve çocuklarına dul ve yetim aylığı bağlanmasında SSK’da olduğu gibi alt sınır aylığı uygulaması olmadığından, hak sahipleri 100 liralık seyyanen zamdan hisseleri oranında yararlanacaklar. Örneğin, eş ve iki çocuğun almakta oldukları aylıklar, önce yüzde 3.86 TÜFE oranında artırılacak. Bu şekilde belirlenen eşin aylığına yüzde 50 oranında (50 lira), çocukların aylıklarına ise yüzde 25’şer oranında (25’er lira) ilave edilecek.
Tek başına aylık alanın maaşı ne kadar artacak?
Ölüm aylığı bağlanmasında gerek sigortalı gerekse hak sahipleri yönünden sigortalının ölüm tarihinde geçerli olan mevzuat uygulanmaktadır.
SSK veya Bağ-Kur sigortalısının ölüm tarihi 1 Ekim 2008’den önce ise tek başına hak sahibi olan eşe bağlanacak aylığın oranı yüzde 75 olmaktadır.
Sigortalının ölüm tarihi 1 Ekim 2008 tarihinden sonra ise tek başına hak sahibi olan eşin 5510 sayılı Kanun veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaması veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olması halinde aylık bağlama oranı yüzde 75, aksi halde yüzde 50 olmaktadır.
Buna göre, sağ kalan eşe bağlanan aylık önce yüzde 3.86 TÜFE oranında artırılacak, sonra aylık bağlama oranının yüzde 75 olması halinde 100 liranın yüzde 75’i (75 lira), aylık bağlama oranının yüzde 50 olması halinde ise 100 liranın yüzde 50’si (50 lira) aylığına ilave edilecek.
Eş ve bir çocuğun aylık alıyor olması halinde ise eşin hissesi yüzde 50, çocuğun hissesi yüzde 25 olur. Aldıkları aylıklar önce yüzde 3.86 TÜFE oranında artırılacak. Bu şekilde belirlenen eşin aylığına yüzde 50 oranında (50 lira), çocuğun aylığına ise yüzde 25 oranında (25 lira) ilave edilecek.
100 liralık zam kısmi aylık alanlara nasıl uygulanacak?
Ülkemizle sosyal güvenlik sözleşmesi bulunan ülkelerde ve Türkiye’de çalışması bulunan sigortalılara, her iki ülkedeki hizmetleri birleştirilerek hesaplanan aylıklarının, Türkiye’deki hizmet süresinin toplam hizmet süresine oranı karşılığında kısmi aylık ödenebilmektedir.
Yabancı ülkelerle akdedilen sosyal güvenlik sözleşmeleri uyarınca bağlanan kısmi gelir veya aylıklara 100 liralık seyyanen zam, söz konusu oran tutarında yansıtılacak.
Örneğin, Türkiye’de 2 bin, Almanya’da 4 bin prim ödeme günü olan sigortalıya, toplam 6 bin prim günü üzerinden sözleşme aylığı hesaplanıp, hesaplanan aylığın (2000/6000)= 0.333’ü kısmi aylık olarak ödenir. 100 liralık seyyanen zam, söz konusu kişiye Türkiye’de geçen prim ödeme gün sayısının toplam prim ödeme gün sayısına olan oranına (0.333) göre uygulanacak. Almakta olduğu aylığı önce yüzde 3.86 oranında artırılacak, artırılan tutara 100 liranın yüzde 33.33’ü (33.33 lira) ilave edilecek.
