Ya­şam alan­la­rı­mız­la il­gi­li ola­rak An­ka­ra Üni­ver­si­te­si Zi­ra­at Fa­kül­te­si Pey­zaj Mi­ma­rî Bö­lü­mü öğ­re­tim üye­le­rin­den Prof. Dr. Mü­ker­rem ARS­LA­N’­ın ya­rar­la­nı­la­cak bir gö­rü­şü­nü okur­la­rı­mız­la pay­la­şı­yo­ruz. Ül­ke­miz için ör­nek alı­na­cak ör­nek­ler ve­ri­yor:
“Gü­nü­müz­de ba­tı ül­ke­le­ri kent­le­rin­de açık alan­la­rın yi­ti­ril­me­me­si, eko­lo­jik den­ge­le­rin ko­ru­na­bil­me­si, ya­şa­na­bi­lir çev­re oluş­tu­rul­ma­sı ama­cıy­la oluş­tu­ru­lan “ye­şil yol plân­la­ma­sı­”na yö­ne­lik ba­şa­rı­lı ör­nek­ler gör­mek ola­sı­dır. Ye­şil yol; akar­su boy­la­rı, sırt­lar ya da vâ­di­ler gi­bi do­ğal ko­ri­dor­la­rı, de­mir­yo­lu gü­zer­gâ­hı bo­yun­ca rek­re­as­yon amaç­lı kul­la­nı­ma dö­nüş­tü­rül­müş ka­nal, man­za­ra yol­la­rı­nı, ya da park­la­rı, do­ğal re­zerv alan­la­rı, kül­tü­rel ob­je ya da ta­ri­hî yer­le­şim­le­ri bir­bi­ri­ne ve yer­le­şim alan­la­rı­na bağ­la­yan ko­ri­dor­lar­dır. Bu ta­nım­la­ma­dan an­la­şı­la­ca­ğı gi­bi ye­şil yol­lar, çok fark­lı özel­lik­te­ki kul­la­nım­la­rı kap­sa­mak­ta­dır.
Ye­şil yol­la­rın önem­li bir bö­lü­mü rek­re­as­yon ya da do­ğa ko­ru­ma amaç­lı ol­ma­sı­na kar­şın bir bö­lü­mü her iki­si­ni de kap­sa­ya­cak şe­kil­de plân­lan­mış­tır. Rek­re­as­yon amaç­lı plân­lan­mış ye­şil yol­lar, yü­rü­me, bi­sik­let yol­la­rı, or­ga­ni­ze spor alan­la­rı ve grup ak­ti­vi­te­le­ri­ne ola­nak sağ­lar. Ay­rı­ca, bir­bir­le­riy­le iliş­ki ku­ru­la­bi­len ye­şil yol­lar, ne­hir, göl ke­nar­la­rı, sırt­lar gi­bi do­ğal ko­ri­dor­la­rı iz­le­di­ği gi­bi ta­ri­hi ve kül­tü­rel ob­je­ler­le de bağ­lan­tı ku­rar.
1970’li yıl­lar­da Ame­ri­ka Bir­le­şik Dev­let­le­ri­’n­de açık alan­la­rın kay­bı, ül­ke öl­çe­ğin­de be­lir­gin bir hâ­le gel­me­ye baş­la­yın­ca ko­ru­ma­ya yö­ne­lik plân­la­ma ça­lış­ma­la­rı ile ye­şil yol kav­ra­mı önem ka­zan­mış­tır. 1987 yı­lın­da Açık Ha­va Ko­mis­yo­nu ye­şil yol­la­rın ulu­sal sis­tem ola­rak yay­gın­laş­tı­rıl­ma­sı­nı öner­miş­tir. Yüz­de sek­se­ni­nin kent­ler­de ya­şa­dı­ğı Ame­ri­ka­lı­la­rın do­ğa­ya ko­lay­ca ula­şa­bi­le­cek­le­ri, ye­şi­lin par­mak­la­rı, do­ğal, kül­tü­rel ve ya­pı­laş­mış “çev­re­nin bağ­lan­tı yol­la­rı­” ola­rak ta­nım­la­nan ye­şil yol­la­rın, 1989 yı­lın­da ül­ke öl­çe­ğin­de 250’den faz­la çe­şit­li özel­lik­te­ki ör­nek­le­ri­ni gör­mek ola­sı­dır.
Do­ğal ve kül­tü­rel çev­re­nin bir bü­tün ola­rak ele alı­na­rak çe­şit­li kul­la­nım­la­ra ola­nak sağ­la­yan ge­niş kap­sam­lı ye­şil yol plân­la­ma­sı üç aşa­ma­dan oluş­mak­ta­dır. En­van­ter ve ana­liz, tas­lak plân ve uy­gu­la­ma plâ­nı­nın ha­zır­lan­ma­sı­dır. En­van­ter ve ana­liz, se­çi­len ala­nın, ko­ri­do­run do­ğal ve kül­tü­rel kay­nak­la­rı­nın de­ğer­len­di­ril­me­si­dir. Tas­lak plan amaç ve he­def­le­ri ta­nım­lar, uy­gu­la­ma pla­nı için se­çe­nek­le­rin ve kul­la­nım ka­rar­la­rı­nın ve­ril­me­si­ni sağ­la­ya­cak ze­mi­ni oluş­tu­rur. AB­D’­de ye­şil yol plân­la­ma­sın­da hal­kın ka­tı­lı­mı­nın sağ­lan­ma­sı son de­re­ce önem­li­dir. Ye­şil yol­dan doğ­ru­dan et­ki­le­ne­cek ki­şi­ler, ku­ru­luş­lar, özel­lik­le ara­zi ve te­sis sa­hip­le­ri­nin pro­je­ye ka­tı­lı­mı özen­di­ri­lir. Ay­rı­ca do­ğal ve kül­tü­rel kay­nak­la­rı ko­ru­ma der­nek­le­ri, ye­rel yö­ne­tim il­gi­li­le­ri, üni­ver­si­te tem­sil­ci­le­ri, özel ku­ru­luş­lar top­lan­tı­la­ra dâ­vet edi­lir.
Ka­tı­lım­cı plân­la­ma­da halk top­lan­tı­la­rı ve se­mi­ner­ler dü­zen­le­nir. Halk se­mi­ner­le­rin­de ka­tı­lım­cı­lar, ye­şil yo­la iliş­kin su­num­la­rı iz­le­ye­rek öne­ri ve fi­kir­le­ri­ni söy­ler.
Vi­ya­na-Prag ye­şil yo­lu Av­ru­pa­’nın ilk ye­şil yol ör­nek­le­rin­den bi­ri yak­la­şık 400 ki­lo­met­re­lik bir ro­ta­yı kap­sa­mak­ta­dır. Bu ye­şil yol gü­zer­gâ­hı bo­yun­ca kul­la­nı­cı­la­ra yü­rü­yüş, bi­sik­le­te bin­me, ata bin­me, ta­ri­hi ka­sa­ba ve köy­ler­de­ki şa­to, or­ta­çağ ki­li­se­le­ri ve ma­nas­tır­la­rı gez­me ve ka­la­bil­me ola­na­ğı sağ­la­mak­ta, bi­yos­fer ko­ru­ma alan­la­rı, bağ­la­rı, flo­ra­sı ile do­ğa­se­ver­le­rin yı­lın her dö­ne­mi il­gi­si­ni çek­mek­te­dir. Prag-Vi­ya­na ye­şil yo­lu 1990’lı yıl­lar­da Ame­ri­ka­lı ve Çek bir grup ta­ra­fın­dan oluş­tu­rul­muş­tur. Yer­le­şim ve kır­sal alan­la­rı çev­re­le­yen böl­ge­ler­de eko­no­mik ge­li­şi­min sağ­lan­ma­sı ve plân­sız ge­li­şi­min en­gel­len­me­si ama­cıy­la oni­ki be­le­di­ye baş­ka­nı iş­bir­li­ği ye­rel gi­ri­şim des­tek­len­miş, uy­gu­la­ma Mer­kez Av­ru­pa Çev­re­sel Bir­li­ği­’nin prog­ra­mı hâ­li­ne gel­miş­tir.
Ül­ke­miz­de; Do­ğu Ka­ra­de­niz Pro­je­si Böl­ge Kal­kın­ma İda­re­si Baş­kan­lı­ğı, Do­ğu Ka­ra­de­niz il­le­ri­ni, mev­cut tu­rizm ya­pı­sı ne­de­niy­le böl­ge­yi bir bü­tün ola­rak gö­ren ve de­ğer­len­di­ren Tu­rizm Mas­ter plâ­nı yap­tır­ma ka­ra­rı al­mış­tır. Plân kap­sa­mın­da ön­gö­rü­len Ye­şil Yol Pro­je­si, 8 ilin önem­li yay­la­la­rı­nı ve tu­rizm mer­kez­le­ri­ni bir­bi­ri­ne bağ­la­yan, böl­ge­ye ge­len yer­li ve ya­ban­cı tu­rist­le­rin be­lir­le­nen gü­zer­gâh bo­yun­ca fi­zi­ki ya­pı­sı iyi­leş­ti­ril­miş bir şe­kil­de se­ya­hat et­me­si­ne im­kân sağ­la­yan bir tu­rizm pro­je­si ola­rak ta­nım­la­nır. Ye­şil yol­lar ula­şı­la­bi­lir­li­ği sağ­la­yan yol pro­je­si ol­ma­yıp; bi­yo­lo­jik çe­şit­li­li­ğin ko­run­ma­sı, ye­ni­den oluş­tu­rul­ma­sı, ya­şam or­tam­la­rı ara­sın­da­ki bağ­lan­tı­la­rın ku­rul­ma­sı, kent­sel ge­li­şi­min de­ne­ti­mi­nin sağ­lan­ma­sı ve yön­len­di­ril­me­si, kır­sal ve kent­sel pey­zaj bo­yun­ca rek­re­as­yo­nel kul­la­nım­la­rın ge­liş­ti­ril­me­si, ta­ri­hi ve kül­tü­rel kay­nak­la­rın, eko­lo­jik de­ğer­le­rin ko­run­ma­sı ama­cıy­la ya­pı­lan kap­sam­lı bir plan­la­ma ça­lış­ma­sı­dır.”