Petrol diğer hayvani ve bitkisel yağlar gibi “maddeleşmiş” güneş enerjisidir. Bitkilerin ilahi yeteneği fotosentez sonucu oluşan bir karbon hidrojen bileşenidir. Kömür, petrol ve doğal gaz türdeştir. Bunlar çürümüş canlı bedenlerden elde edildiği için “fosil yakıtlar” diye anılır. Petrol dâhil tüm yağlar, birim ağırlıkta, en çok enerji bulunduran maddedir. Kabaca 1 kg yağda 10 bin kilo kalori vardır. Bu özelliği dolayısıyla, “en az gereksiz ağırlıkla en uzun yol yapmak” üzere tasarlanan taşıtlar özellikle uçaklar için petrolden daha verimli bir yakıt yoktur. Petrolün ikinci niteliği, sanayinin vazgeçilmez materyali plastiğin ham maddesi olmasıdır. Bundan dolayı petrol, daha çok uzun yıllar iktisadi önemini koruyacaktır.
UCUZ PETROL PAHALIYA MAL OLABİLİR
Petrol fiyatları son bir yıl içinde varili ( kabaca 7 varil 1 ton eder) 115 dolardan 29 dolara düştü. Bu düşük fiyat, palavracılar dışında kimsenin öngöremediği bir seviyedir. Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu petrol ithal eden ülkeler bu fiyata bayram ederken, ihraç edenler üzüm, üzüm üzülüyor. Olaya “dünya (milli) gelirinin” artması açısından bakılırsa, ortada bir yamukluk var gibi duruyor. Yani petrol fiyatları “uzun dönem ortalamasının” altına indiği için küresel durgunluktan çıkmak zorlaşıyor denebilir. Peki, petrol fiyatları nereye gidecek? İktisat, düşen fiyatlar konusunda basit bir mantık cümlesi kurar: “Dibe vuranın gideceği tek yön yukarıdır” der. Ama dip fiyatın ne olduğunu söyleyemez.
ENFLASYONA GÖRE DÜZELTİLMİŞ DOLARLA PETROL FİYATLARI
Ekonominin işleyişinde “mutlak” (absolute) fiyatlardan daha önemlisi “nispi” (relative) fiyatlardır. Mesela “bir ons altın kaç varil petrol alır”, sıkça başvurulan bir nispi fiyat analizidir. Nispi fiyat da sabit değildir. Belli bir maddenin mesela petrolün, “genel fiyat düzeyine” göre nispi fiyatını görmek için enflasyona göre düzeltilmiş fiyatı hesaplanır. Petrol fiyatlarının seyri şöyle olmuş: Petrolün 2000-2015 arasındaki ortalama fiyatı 64; 1980-2015 ortalaması 53; 1946-2015 ortalaması ise 42 dolar. Bugünkü fiyatı ise yaklaşık 30 dolar. Yani petrol gerçekten ucuzlamış. (Tüm fiyatlar 2015 dolarına dönüştürülmüştür)
PETROL FİYATLARI ARTACAKTIR
Bugünkü düşük fiyatın sebebi (Amerika’nın numaraları hariç) satıcıların paniklemesidir. Yani “daha fazla gelir elde etmek” amacıyla çok miktarda petrol satmak için fiyat kırmalarıdır. Günün sonunda hepsinin geliri düşmüştür. Bu böyle devam edemez.
Son söz: Kâr kaybolunca, kartel kurulur.
