Bu web sitesi ne yazık ki Internet Explorer 9 ve altını desteklememektedir. Lütfen web tarayıcınızı Internet Explorer 10 ve üstü bir sürüme yükseltiniz.
Dünyanın ilk bankası; Kapalıçarşı
Dünyanın ilk bankası; Kapalıçarşı
560 yıldır kültür, tarih ve ticaretin harmanlandığı eşsiz bir yer olan Kapalıçarşı, İstanbul’un, ülkemizin ve dünyanın en önemli simgelerinden biri... Dünyanın ilk bankası olma özelliği taşıyan Kapalıçarşı bugün, ayda 3.5 milyon ziyaretçiyi ağırlıyor. İstanbul Ticaret Odası'nın çıkardığı 'Geçmişten Geleceğe Kapalıçarşı' kitabından yola çıkarak, yüzyıllardır ayakta duran Kapalıçarşı'nın geçmişine minik bir yolculuk yaptık...
Hale Ceylan BARLAS
Seyahat 7 Ocak 2020 - 07:56

Geçmişten Geleceğe adlı kitapta Kapalıçarşı’ya ait pek çok bilgiye sahip olabilirsiniz.

Kapalıçarşı… Bundan tam 560 yıl önce Fatih Sultan Mehmed tarafından inşa ettirildi. Üzeri dam ve kubbelerle örtülü, binlerce dükkanın yer aldığı tarihi alışveriş merkezi şimdilerde her ay 3,5 milyon ziyaretçiyi ağırlıyor. İstanbul'da ticaretin kalbi olan Kapalıçarşı’nın tarihi, İstanbul Ticaret Odası’nın çıkardığı ‘Geçmişten Geleceğe Kapalıçarşı’ kitabında hayat buldu. Merkezin tüm yönlerini ele alan kitap, tam bir arşiv niteliğinde… Biz de Kapalıçarşı kitabından yola çıkarak, merkezin 560 yıllık tarihine kısa bir yolculuk yaptık…

İLK ADI CEVAHİR

Fatih Sultan Mehmed tarafından inşa ettirilen Kapalı Çarşı, 1460’lı yıllarda yapıldı ve ilk adı ‘Çarşu-yı Kebir’di, yani ‘Büyük Çarşı’… İki bedestenden oluşuyordu. İlk bedestenin adı ‘Cevahir’di. Buradan elde edilen gelir Ayasofya’ya verilmek üzere Fatih Sultan Mehmed'e bırakılmıştı. Padişah daha sonra buraya çeşitli dükkanlar ve alışveriş tezgahları geliştirerek ticari hayatın merkezi durumuna getirdi… İkinci bedestenin adı İç Bedesten’di… 1461 yılında yapılan bu bölüm, vakıflara gelir sağlaması amacıyla açıldı. Burada hala yorgancılar, çuhacılar, kaşıkçılar, takkeciler gibi farklı isimlerle anılan sokaklar günümüzde simgesel olarak varlıklarını sürdürüyor.

NE DEPREM NE YANGIN, ONU YIKAMADI

Herkesin ekmek kapısı olan Kapalıçarşı konuşabilseydi ne söylerdi acaba? Muhtemelen 1460’lardan bu yana başına gelenleri anlatırdı. Belki defalarca çıkan yangınları, depremde zarar görmesini, belki de yaşadığı değişimleri söylerdi… Zira bu tarihi eserin başına yüzyıllar içinde gelmeyen kalmadı. Ömrü boyunca büyük değişimler yaşayan Kapalıçarşı, büyük başarılara imza atmasının yanı sıra, birçok deprem geçirdi, yandı, yıkıldı ama her defasında ayakta kalmayı başardı.

İLK BANKA

Kapalıçarşı, ekonomiye olan katkısının yanı sıra ticaret kültürüne kazandırdığı artılarla da ön plana çıktı. Zira güven temelli ticaretin ön plana çıktığı çarşı, bu özelliğiyle aynı zamanda dünyanın ilk bankası konumundaydı. Bankaların henüz var olmadığı o dönemde, Kapalıçarşı esnafına kilolarca altın emanet ediliyor ve bu altınlar esnaf tarafından sahipleri için saklanıyordu. Kapalıçarşı, bu özelliğiyle İstanbul ticaret literatüründe “Kapalıçarşı esnafı” tabirinin de doğmasına zemin hazırladı.

DÖNEMİN TASARIM MERKEZİ

Halen 61 sokağı, 22 dış kapısı bulunan, Kapalıçarşı'nın en önemli özelliklerinden biri de dönemin tasarım merkezi olmasıydı… Osmanlı'nın ilk tasarım politikaları örgütü olarak kabul edilen “Ehl-i hıref” mensubu zanaatkârlar, yeni tasarımlarını Topkapı Sarayı'nda sergilerdi. Her mesleğin en üst düzey ustalarından oluşan “Ehl-i hıref”te özellikle kuyumcular ön plana çıkardı. Hatta o dönem padişaha çeşitli alanlarda ürünler sunan ustalardan çizmeciler, hattatlar, kazancılar 3 bin akçe kazanır, en az maaş alan ustalar ise dülgerler ve kazancılardan oluşurdu. Onlar da 500 akçe alırdı.

İŞ DEĞİL AİLE ORTAMI

Kapalıçarşı, Cevahir ve Sandal Bedestenleri’ne eklenen çarşılarla, Beyazıt’ın bir uzantısı haline geldi ve meydanı Nuruosmaniye’ye, oradan da Babıali’ye bağladı. Her din, dil ve ırktan insanı bir arada tutmayı başaran, İstanbul’da insan ve mekan metaforunun somut sonuçlarını rahatlıkla görebileceğiniz mekanların başında gelen Kapalıçarşı’da esnaf, çarşıyı bir iş yeri olarak görmezdi. Halen bu ruhu yaşatan esnaf, burayı bir yuva gibi görmenin dışında, çalışanlar, dükkan sahipleri, zanaatkarlar da birbirlerine oldukça bağlı…

AYDA 3,5 MİLYON ZİYARETÇİ

2001 yılında yapılan bir hesaplamaya göre, Kapalıçarşı’da bulunan 3 bin 285 dükkan ve sokaklar 1.5 milyar dolar değerinde. Kapalıçarşı dünyada turistik açıdan en fazla ilgi gören mekanların başında geliyor. Yılda yerli yabancı 90 milyondan, günlük ortalama 250 bin ziyaretçisi bulunan çarşıda aynı zamanda 20 bin kişi çalışıyor. Pazar günleri kapalı olan Kapalıçarşı dün olduğu gibi bugün de alışveriş için gelen turistlerinin en önemli durak noktası konumunda. Günümüzde aylık 3,5 milyon alışveriş turistini ağırlayan kadim çarşı, aynı zamanda yabancı turistlerin de yüzde 60'ının uğradığı önemli bir destinasyon.

Fotoğraflar; Geçmişten Geleceğe Kapalıçarşı kitabında alınmıştır…

Son güncelleme: 10:06 - 07.01.2020