Dar gelirlinin bütçesine küçük de olsa katkı yapacak bir düzenleme söz konusu olduğunda iktidar hemen bütçe imkanları ve mali disiplini gündeme getiriyor.

Türkiye’de mali disiplin, sırtımızdaki vergi yükünün her geçen gün artırılması; dar gelirlinin, bordrolunun, emeklinin porsiyonlarının küçültülmesinde bahane olarak kullanılıyor.

Mali disiplin denilen şey, özünde bütçenin, yani bizim vergilerimizin çarçur edilmemesidir. Harcamalarda etkinlik, verimlilik ve şeffaflık sağlanmasıdır. Hazine’nin, borcunu yönetilebilir tutmasıdır. Ama bu iş sadece bir muhasebe hesabı değildir; bir tercihtir. Gerçek mali disiplin, kamuda lüksü kesmekle, verimsiz harcamayı durdurmakla ve vergi adaletiyle olur.

Mali disipline kurban edilen bayram ikramiyesi

Mali disiplin, bütçe imkanları ya da imkansızlıkları en düşük emekli maaşı düzenlemesi sırasında akla geliyor. Açlık sınırının 33 bin liraya dayandığı bir ekonomide, emeklinin en düşük emekli maaşı olan 20 bin liraya mahkum edilmesi sırasında ‘bütçe imkanlarını zorlayarak ancak bu kadar yapabildik’ deniliyor. Özetle, mali disiplin, kuşa dönmüş emekli maaşını, bayram ikramiyesini artırmamanın bahanesi olarak kullanılıyor.

Bayram ikramiyesi 2018 yılında ilk kez uygulanmaya başladığında, 1.000 liralık ikramiye ödemesi emekli için hatırı sayılır bir rakamdı. Uygulanan yanlış ekonomi politikaları ile şahlanan enflasyon nedeniyle zaman içinde kuşa döndü. Hal böyle iken 2026 yılında zam da yapılmadı ve geçen yıl olduğu gibi bu yıl da 4 bin lirada kaldı. Şimdi bayram ikramiyesinin kuşa döndüğünü basit birkaç veriyle ortaya koyalım:

- 2018 yılında net asgari ücret 1.603 TL idi. Bin liralık ikramiye, asgari ücretin tam %62.4’üne denk geliyordu. 2026 yılında net asgari ücret 28.075 TL ve 4.000 TL’lik ikramiye ise bu tutarın sadece %14.2’sine denk geliyor.

- 2018 yılında Diyanet İşleri Başkanlığı’nın açıkladığı kurban kesim bedeli 850 liraydı. 2026 yılında açıklanan tutar 18.000 TL. 2018 yılında ikramiye ile bir kurban kesip üzerine 150 lira daha emeklinin cebinde kalırken 2026 yılında, ikramiye bir kurban bedelinin dörtte biri bile etmiyor.

- 2018 yılından bu yana gıda enflasyonu 14 kat artmışken, bayram ikramiyesi 4 kat artmıştır.

Bayram ikramiyesinin altın ve döviz karşısındaki erimesini hesaplamaya bile gerek görmüyorum. Çünkü, hangi hesap yöntemini kullanırsanız kullanın, hangi açıdan bakarsanız bakın emeklinin bayram ikramiyesi “bütçe imkanlarına(!)”, “mali disipline(!)” kurban edilmiştir.

Mali disiplin öyle olmaz, böyle olur

Eğer niyetiniz gerçekten bütçe açıklarını azaltmak, kaynakları verimli kullanmak, harcamaları toplumun yararına yapmaksa bunun yolu bellidir:

- Mali disiplin; açlık sınırının 33 bin liraya dayandığı bir ülkede, emekliyi 20 bin liraya mahkum ederek olmaz.

- Mali disiplin; 2018 yılında asgari ücretin %62’sine denk gelen bayram ikramiyesini, 2026’da %14’e düşürerek olmaz.

- Mali disiplin; gıda enflasyonu 14 kat artarken, ikramiyeyi 4 katta sabitleyip bütçe imkanlarını bahane ederek olmaz.

- Mali disiplin; bordrolunun ve emeklinin porsiyonlarını küçülterek olmaz.

- Mali disiplin; vatandaşın vergisiyle yapılan köprü ve yolları özelleştirip vatandaşın sırtına yeni yükler yükleyerek olmaz.

- Mali disiplin; kamu taşınmazlarını Devlet İhale Sistemi dışına çıkarıp satarak olmaz.

- Mali disiplin; alfabenin harflerinin yetmediği istisna kalemlerini içeren, açık ihale usulünün büyük oranda terk edildiği kamu ihale sistemiyle olmaz.

- Mali disiplin; trafik ceza gelirlerine bütçe gelir kalemi gözüyle bakarak olmaz.

- Mali disiplin; çiftçiye hak ettiği teşvik ödemelerini vermeyerek olmaz.

- Mali disiplin; bütçedeki yatırım harcamalarını kısarak olmaz.

- Mali disiplin; kuşa dönmüş emekli ödemelerini bütçeye “yük” olarak görüp, israfı “itibar” sayarak olmaz.

- Mali disiplin; rasyonel fayda-maliyet analizi yapmadan rant doğuran alanlara kaynak aktararak olmaz.

- Mali disiplin; vergi yükünü her geçen gün dar gelirlinin sırtına yıkarak olmaz.

- Mali disiplin; faiz ödemelerine para yetiştirmek için OSB önlerine denetim elemanları yığarak olmaz.

Peki, nasıl olur?

- Mali disiplin; bütçeden sadece bir yılda yapılacak 2.7 trilyon liralık faiz ödemelerini azaltacak rasyonel politikalarla olur.

- Mali disiplin; döviz bazlı garanti ödemelerini masaya yatırıp, bütçedeki bu kara deliği kapatarak olur.

- Mali disiplin; kamudaki lüks araç saltanatına, bitmek bilmeyen temsil ve ağırlama giderlerine bıçak gibi son vererek olur.

- Mali disiplin; vergi adaletiyle olur.

- Mali disiplin; kamuda çift maaş alma dönemini bitirip, liyakatli ve verimli bir harcama düzeni kurarak olur.

- Mali disiplin; devletin borcunu yönetilebilir tutarken, bu borcun yükünü en savunmasız kesimin omuzlarına bindirmeyerek olur.

- Mali disiplin; istisnaların en aza indirildiği, açık ihale usulünün esas olduğu şeffaf ve rekabetçi kamu ihale sistemiyle olur.

- Mali disiplin; harcamalarda şeffaflığı sağlayıp, her kuruşun hesabını halka vererek olur.

- Mali disiplin; vergiyi tavana, geliri tabana yayarak olur.

- Mali disiplin; hukukta adalet, yönetimde liyakat, vergi toplama ve harcamalarda şeffaflıkla olur.