Osmanlı Devleti, Kıbrıs’ı 1571’de Venedik’ten aldı.
1 Temmuz 1878’de II. Abdülhamit, devletler hukukunda benzeri görülmemiş bir antlaşmayla Kıbrıs’ı İngiltere’ye “emaneten” bıraktı.
Ancak o emanet, bir daha geri dönmedi.
Osmanlı Devleti, tarihinde ilk kez savaşmadan toprak kaybediyordu.
Adadaki binlerce Türk göç etmek zorunda kaldı; yerlerine Rumlar yerleştirildi.
★★★
Gel zaman, git zaman...
16 Ağustos 1960’ta, Türkiye, Yunanistan ve İngiltere’nin garantörlüğünde Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu.
Ancak, ortaklık devleti uzun ömürlü olmadı.
15 Temmuz 1974’te Yunan cuntası, Enosis’i, yani Kıbrıs’ı Yunanistan’a bağlamayı amaçlayan darbe yaptı.
Türkiye, Garanti Antlaşması’ndan doğan hakkını kullanarak, 20 Temmuz 1974’te Kıbrıs Barış Harekâtı’nı başlattı.
Ve adanın yaklaşık %37’si Türk kontrolüne geçti.
★★★
ABD, hem haşhaş ekimi yasağını kaldırdığı hem de Barış Harekâtı’nı gerçekleştirdiği için, Türkiye’ye 5 Şubat 1975’te silah ambargosu uyguladı.
“Eski Türkiye”nin sert cevabı gecikmedi.
13 Şubat 1975’te, Kıbrıs Türk Federe Devleti kuruldu.
15 Kasım 1983’te, kahraman Rauf Denktaş liderliğinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) ilan edildi.
★★★
Yıllar geçti...
2002’de Türkiye’de siyasi iktidar değişti.
Ve Kıbrıs politikasında daha esnek bir dönem başladı.
Bu süreçte, Kurucu Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş büyük ölçüde dışlandı.
Türkiye ve KKTC’nin kazanımlarını önemli derecede aşındıracak bir plan ortaya çıktı.
İki kesimli, iki toplumlu federasyon modelini öngören “Annan Planı”, 24 Nisan 2004’te halk oyuna sunuldu.
Kıbrıs Türkü, aleyhlerine olan çözüme “evet” oyu verirken; Rumlar “hayır” dedi.
İyi ki “hayır” dedi...
Buna rağmen GKRY, bir hafta sonra 1 Mayıs 2004’te AB’ye tam üye yapıldı.
★★★
2017’de, İsviçre’de Crans-Montana Zirvesi düzenlendi.
Türkiye’nin, özellikle “Güvenlik ve Garantiler” konusunda bazı tavizlere açık bir tutum sergilediği yorumları yapıldı.
Ancak, zirve sonuçsuz kaldı.
İyi ki sonuçsuz kaldı...
★★★
Yıl 1987...
Yani “eski Türkiye” dönemi...
ABD, Kıbrıs çözümünü olumsuz etkilememek için GKRY’ye silah ambargosu uyguladı.
★★★
Gel zaman, git zaman...
1 Eylül 2020’de Trump yönetimi, GKRY’ye yönelik silah ambargosunu kısmen kaldırdı.
17 Eylül 2022’de ise, ambargo tümüyle kaldırıldı.
16 Ocak 2024’te, GKRY’nin ABD’den silah satın almasının önü açıldı.
Eylül 2024’te, ABD ve GKRY arasında Stratejik Savunma İşbirliği Anlaşması imzalandı.
Aralık 2024’te ise ABD, GKRY liderini 28 yıl sonra ilk kez Beyaz Saray’da ağırladı.
Bu gelişmeler, ABD’nin Kıbrıs konusunda yıllardır izlediği uluslararası denge politikasını kökten değiştiren adımlardı.
★★★
Türkiye, bu süreçte Mavi Vatan’ın korunması amacıyla modern bir sondaj filosu oluşturdu.
Fatih, Yavuz, Kanuni ve Abdülhamid Han sondaj gemileri...
Barbaros Hayreddin Paşa ile MTA Oruç Reis sismik araştırma gemileri...
Yaklaşık bir milyar dolarlık stratejik bir filo...
Ancak Eylül 2020’de Türkiye, Doğu Akdeniz’de Mavi Vatan’da bulunan sondaj ve sismik araştırma gemilerini bölgeden çekti.
★★★
Buna karşılık...
GKRY, Türkiye’nin kıta sahanlığını ihlal ederek hidrokarbon faaliyetlerini sürdürdü.
Sondaj çalışmalarını Amerikan ExxonMobil ile Katar Energy ortaklığında yürüttü.
Evet, kardeş Katar’la...
★★★
GKRY’nin arkasındaki ülkeler...
İngiltere’nin, adada iki askerî üssü (Akrotiri ve Dikelya) yer alır.
Bu üsler, GKRY toprağı değil; doğrudan İngiliz egemenliğindeki bölgeler.
ABD’de bu üslerden yararlanıyor.
Trodos Dağı’ndaki İngiliz radar ve elektronik istihbarat tesisi ise, Türkiye dahil Doğu Akdeniz’in büyük bölümünü izleme kapasitesine sahip.
★★★
GKRY, Fransa’yla 2017’de; ABD ile 2024’te askeri işbirliği anlaşmaları imzaladı.
ABD, GKRY’nin limanlarını, havaalanlarını ve lojistik altyapısını yoğun biçimde kullanıyor.
Fransa, GKRY’deki iki deniz ve bir hava üssünden yararlanıyor.
★★★
İsrail ve GKRY arasında, 2012’den itibaren savunma alanındaki işbirliği hızla derinleşti.
2024 sonunda, İsrail yapımı Barak MX hava savunma sistemi GKRY’ye konuşlandırıldı.
Bu sistem, KKTC’nin tamamını ve Türkiye’nin güney kıyılarına kadar uzanan hava sahasındaki faaliyetleri takip edebilecek kapasiteye sahip...
İsrail-GKRY arasında, ayrıca düzenli olarak ortak tatbikatlar düzenleniyor.
★★★
Bitmedi...
ABD ve Fransa, GKRY ile deniz üslerini kullanma anlaşması imzaladı.
ABD, Baf hava üssünü geliştirme ve kullanma anlaşması da yaptı.
★★★
Kötünün de kötüsü...
Kardeş ülkeler...
Önce Özbekistan, ardından Kazakistan, sonra Türkmenistan...
GKRY’ye Büyükelçi atadı.
Kırgızistan da GKRY’nin egemenliğini destekleyen çizgide yer aldı.
Yani, GKRY’yi resmen tanıdılar.
Peki...
KKTC’yi tanıyan oldu mu?
Hayır.
KKTC’yi tanıyan tek devlet, Türkiye’dir.
★★★
Peki, Kıbrıs neden bu kadar önemli?
Çünkü, Doğu Akdeniz’in tam merkezindedir.
Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki güvenliğinin kilididir.
Batmayan bir uçak gemisidir.
Doğu Akdeniz’de hidrokarbon rezervleri de adanın jeostratejik değerini kat kat artırmıştır.
Kıbrıs elden giderse...
Mavi Vatan da elden gider.
Türkiye, Doğu Akdeniz’i kaybeder.
★★★
Ve bugün...
GKRY’nin NATO üyeliği gündemde...
Kıbrıs’ın garantörlüğünün NATO’ya devredilmesi...
Türk askerinin KKTC’den çekilmesi senaryoları...
Umarım gerçekleşmez...
Çünkü Kıbrıs’ın tarihine bakıldığında...
Verilen her taviz, adada Türk varlığını zayıflatmış; atılan her yanlış adım, Doğu Akdeniz’de Türkiye’nin stratejik gücünü azaltmıştır.
Kıbrıs’ın son dönemdeki hüzünlü yolculuğunun öyküsü budur...
Ve hiçbir zincir en zayıf halkasından daha kuvvetli değildir.
