TÜFE TUFMEV hariç tutulursa fiyatlar düşer mi?

TTAR: Tarım Fiyatları Hariç… TEFE TEN: Enerji Fiyatları Hariç… TEFE TTAREN: Tarım ve Enerji Fiyatları Hariç… TEFE TUYF: Yönetilen Fiyatlar Hariç… TÜFE TUFMEV: Mevsimsel Fiyatlar Hariç… TÜFE TUFYMEV: Yönetilen ve Mevsimsel Fiyatlar Hariç… TÜFE TRIM19: TÜFE'den Uç Fiyatların Yüzde 19 Oranında Çıkarılmasıyla Hesaplanan Ortalamalar (Trimmed Means)… TRIM45: TÜFE'den Uç Fiyatların Yüzde 45 Oranında Çıkartılmasıyla Hesaplanan Ortalamalar… MED: TÜFE Medyan… TTRIM12: TEFE'den Uç Fiyatların Yüzde 12 Oranında Çıkartılmasıyla Hesaplanan Ortalamalar… TTRIM22: TEFE'den Uç Fiyatların Yüzde 22 Oranında Çıkartılmasıyla Hesaplanan Ortalamalar… MEDT: TEFE Medyan… WMCPI: Ağırlıklandırılmış TÜFE Medyan…

Şahsım olarak TTRIM22 ve TEFE TEN'i pek tuttum. Bundan sonra beni sinir edenlere TTRIM22, çok öfkelendirenlere de TEFE TEN diyeceğim! Hem karşımdaki acayip bir şey dediğimi sanacak hem yüreğim soğuyacak. Siz de deneyin!

Bunlar neyin nesi diyorsunuz mutlaka. İzah edeyim! Ama hemen, büyük anlamlar yüklemeyin, İzmirliler'in dediği gibi ‘eğlencelik çiğdem' olarak düşünüp, eğlenin…

Resmisi yüzde 20, yurttaşın cebine göre ise yüzde 44'lere dayanan enflasyon inat edip düşmeyince Merkez Bankası'nın talimatla faiz indiren başkanı, ‘öyle olmaz böyle olur' diyerek enflasyonu ‘çekirdek enflasyon' hesabı ile düşük gösterme formülünü masaya sürdü.

Büyük büyük ekonomistlerin yazılarına da baktım. Çekirdek enflasyon olayını ‘Bilmeyene' anlatır gibi anlatanını bulamadım. Çoğu, herkes sanki bu işlerin uzmanıymış gibi yapmış!

İnce bir araştırmaya giriştim ve evreka! 

Meğer 2000 yılında memleket hep olduğu gibi o günlerde de krizdeyken zamanın Merkez Bankası yöneticileri de çekirdeğe takmış! Komisyon toplayıp, ‘çekirdek enflasyona' baksak da mı saklasak uçan fiyatları falan demiş… Komisyon 97 sayfa rapor hazırlamış. Değerli çalışmanın sonunda WMCPI demişler, TTRIM22 üzerinde durmuşlar, hararetli tartışmalarda birbirlerine ‘Sensin TEFE TEN' bile demişler! 

Mesela, “TEFE TEN yani enerji fiyatları hariç, TEFE TTAREN yani tarım ve enerji fiyatları hariç, TÜFE TUFMEV yani mevsiminde karnabahar 30 lira olsa bile ‘o hariç' enflasyon hesaplanırsa millete enflasyonu düşürdük diye yutturulabilir” demişler.

Demişler de, dünyada kimsenin çekirdek enflasyonla iş yapmadığını görünce, boşuna toplanmışlar denmesin diye ‘oluşturulan çekirdek enflasyon serilerinin tanımlarının' baş harflerinden bir liste yapıp bol bol eğlenmişler. Sanırım, 2000 yılındaki şakayı, 2021'de birileri ciddiye almış. Merkezin başkanı çekirdek enflasyonu, biz de cüzdanımızdaki enflasyonu izleyip göreceğiz.

***

Mesela kabak çekirdeği… Nevşehir'de yetişen meşhur kabak çekirdeğinin kilo fiyatı 2019-2020 arasında toptan da 20-25, perakende de 36-38 liradan satılırken şu aralar toptan kilosu 45-50, perakende de 60-80 liraya yükseldi. Çerezciler bile şöyle diyor artık: “1 kilo çekirdek 1 kilo et, 1 kilo peynir parası. Kabak çekirdeği sosyete çerezi oldu!”

tarımziraat.com diye bir site var. Çiftçiler her konuda haberleşiyor, dertleşiyor. Kabak çekirdeği yetiştiren bir çiftçi şunu yazmış en son: “En kalitesiz beyaz şeker gübre 3500, en iyisi 8 bin lira. Elektriğe yüzde 100 zam geldi bir yılda. Çekirdek 50 lira olursa kar bırakır, yoksa zor dostum zor. Allah yardım etsin!”

Ayçekirdeği var sonra. Hani bizde sözde ucuz diye en çok kullanılan yağı çıkarılan ve çitlemeye başlayınca bırakılamayan… İşte o çekirdekten üretilen yağın litresi 2019'da 7 lira 95 kuruşmuş. TÜİK'e göre 2020'de ‘yüzde 48' artış olmuş fiyatlarda. Şubat 2021'de litresi 22.5 liraya çıkmış. Cumhurbaşkanı'nın ‘fiyatlar noktasında gayet uygun' bulduğu Tarım Kredi Kooperatifi'nin marketinde bile 5 litrelik ayçiçek yağının fiyatı 94 lira 90 kuruş!

Kayısı çekirdeğini de unutmamak lazım. Dünya kuru kayısı üretiminin yüzde 85'inin yapıldığı Malatya'da örneğin; kabuklu kayısı çekirdeğinin kilosu 2019'da yüzde 46 oranında artarak 3 lira 20 kuruşa yükselmiş. Bugünlerdeki fiyatı mı? 8.5 lira! Yanlış anlaşılmasın toptan ve kabuklu kayısı çekirdeği fiyatı bu. Badem alamıyorum, çocuklara bari kayısı çekirdeği götüreyim desen çerezcide 100 liraya bile var.

Allah'ın karpuzu var bir de. Onun çekirdeğinin kilosu bile çerezcilerde 60 lira!

Bizde çekirdek bol! Zeytinci Tariş mesela 2019 yılında bir ton zeytin çekirdeğini 700 liradan satıyordu. Bugün kaç para biliyor musunuz? Bin lira, bin!

Üzüm çekirdeğinin 100 gramı olmuş 25 lira.

Kirazın çekirdeği 100 gramlık paketin fiyatı markette 12.5 lira. Çekirdeği kalsın, sapını alayım desen 50 gramı 10 lira!

***

Çekirdek enflasyon yolunda Merkez Efendi'ye iyi yolculuklar dilerken, çorbaya dönen ekonomide enflasyonu ‘Cumhurbaşkanı'nın marketi' ve yandaş medyanın ‘manşet enflasyonu' bile düşüremiyor! Gerçekte düşmüyor, kağıt üzerinde mi düşürüp yuttursak diyorlar şimdi. Fakat, işleri çok zor! Nedeni basit… Türk milletinin en iyi bildiği şeydir ‘çekirdek' işi! Gerçek patron yurttaşlar, her türlü çekirdeğin uzmanı oldu… Onca yıldır canları burunlarında çitleyip çitleyip izliyor sizi!