Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 20 Eylül 1924’te Hamidiye Kruvazörü’nün şeref defterine “Hudutlarının mühim ve büyük aksamı deniz olan Türk devletinin donanması da mühim ve büyük olmalı” diye yazdı. 1 Kasım 1937’de ise TBMM’de “Denizciliği, Türkün büyük millî ülküsü olarak düşünmeli ve onu, az zamanda başarmalıyız” dedi.
Denizler, Türkiye’nin güvenliği kadar ticareti, enerji kaynaklarına erişimi ve ekonomik bağımsızlığı için de hayati önemdedir. Bugün Doğu Akdeniz’de deniz yetki alanları, enerji aramaları ve deniz altı kablo güzergahları etrafında yaşanan gelişmeler, Türkiye’nin ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin denizlerdeki haklarını kararlılıkla savunmanın ve bu iradeyi güçlü bir donanmayla desteklemenin önemini bir kez daha ortaya koyuyor. Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü 10 Kasım’da saygı, rahmet ve minnetle anıyoruz.
KRİTİK GELİŞMELER
Ege’de, Akdeniz’de ülkemizi ve güvenliğimizi ilgilendiren gelişmeler oluyor. Ülkemize dönük diplomatik tuzaklar kurulmaya çalışılıyor. Açıkçası bunları bilenlerin sayısının az olması, konunun teknik yönlerinin de ağır olması nedeniyle fazla gündeme gelmiyor.
Deniz Kuvvetleri Komutanlığı eski Kurmay Başkanı Tümamiral Prof. Dr. Cihat Yaycı, YENİ Parti Milli Savunma Koordinatörü emekli Tümamiral Yankı Bağcıoğlu, emekli Koramiral Can Erenoğlu denizlerimizle ilgili gelişmeleri dile getiren az sayıdaki uzman isimlerden.
Yaycı dün telefonla aradığında “Akdeniz’de diplomatik tuzağa dikkat!” dedi. Doğu Akdeniz’de elektrik kablosu projesi üzerinden Türkiye’nin Mavi Vatan’daki haklarını ilgilendiren kritik bir gelişme yaşandığını söyledi. Aynı gün Bağcıoğlu da “Deniz yetki alanlarındaki haklarımızı yalnız açıklama yapmakla değil, uluslar arası hukuka uygun, tutarlı ve süreklilik gösteren devlet uygulamalarıyla mümkündür” uyarısında bulundu.
YUNANİSTAN İZİN VERDİ!
Denizde elektrik kablosu döşenmesiyle ilgili gelişmeyi de, bunun muhtemel sonuçlarını da bilenlerin, konuyla ilgilenenlerin sayısının az olduğunu belirtelim. Ama bunları bilmememiz, nasıl bir tuzağa düşürülmek istendiğimizi uzman bir isimden öğrenmemiz gerekiyor.
Yunanistan ile Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) arasında planlanan Akdeniz’de elektrik kablosu döşenmesi projesi kapsamında Fransız NEXANS şirketi deniz araştırmaları yapmaya hazırlanıyor. Yunanistan Dışişleri Bakanlığı, 6 Kasım 2026’da Fransız şirketine araştırma ve kablo döşeme izni verdiğini açıkladı. Yunan Kathimerini gazetesi de Fransa’nın Ankara ile yazılı temasa geçtiğini bildirdi. Ardından Yunanistan Başbakanı Miçotakis, araştırmalara izin verme yetkisinin Yunanistan ve GKRY’ye ait olduğunu ileri sürdü, Türkiye’yi yok saydı.
TÜRKİYE AÇISINDAN ASIL MESELE
Denizaltına elektrik kablosu döşenmeden önce deniz tabanının incelenmesi, derinliklerin ölçülmesi ve güzergahın belirlenmesi gerekir. Bunlar araştırma faaliyetleridir. Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’nin 246. maddesi, kıta sahanlığında yapılacak deniz bilimsel araştırmalarını kıyı devletinin iznine bağlamış. Dolayısıyla Türkiye’nin kıta sahanlığında gerçekleştirilecek bu nitelikteki araştırmalar için Türkiye’den izin alınması gerekiyor.
Şunu da hatırlatalım, “Bilgi vermek” başka, “İzin istemek” başkadır! Fransa’nın Ankara’ya “Araştırma yapacağım” demesiyle “Araştırma yapmak için izninizi istiyorum” demesi aynı anlama gelmez. İlki bilgilendirme, ikincisi Türkiye’nin yetkisini kabul ederek onay istemektir. Bu nedenle Fransa’nın yazılı başvurusunun niteliği mutlaka açıklığa kavuşturulmalı.
HAKLARIMIZ BAKIMINDAN RİSK
Prof. Dr. Cihat Yaycı, “Daha büyük tehlike, aynı araştırma sahası için birden fazla devletten izin alınmasıdır! Yunanistan, Fransız NEXANS şirketine izin verdiğini zaten açıklamıştı. Eğer Fransa, Türkiye’nin kıta sahanlığı olarak belirlediği aynı koordinatlar için Türkiye’den, Yunanistan’dan ve GKRY’den izin alıyorsa, bu durum Türkiye’nin hakları açısından ciddi bir risk doğurur. Çünkü Yunanistan ve GKRY, böyle bir uygulamayı söz konusu deniz alanının ihtilaflı olduğu iddiasına dayanak gösterebilir. Şirketin, birden fazla devletten izin alması deniz sınırlarını kendiliğinden değiştirmez. Ancak Türkiye’nin kendi kıta sahanlığındaki yetkisini tartışmaya açmak isteyenlere diplomatik malzeme sağlayabilir. Türkiye’nin kıta sahanlığında yapılacak araştırmalarda yalnızca Türkiye’nin izin makamı olarak kabul edilmesi esastır” uyarısında bulunuyor.
Yaycı, bu konunun, 2019 Türkiye–Libya Deniz Yetki Alanları Mutabakatı açısından da stratejik önemde olduğunu, Yunanistan’ın Girit, Kaşot, Kerpe ve Rodos üzerinden ileri sürdüğü deniz yetki alanı iddialarının, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki haklarıyla doğrudan ilgili olduğunu kaydediyor.
HAK SAHİBİ OLMAK YETMEZ
Fransa’nın Türkiye’den açıkça izin istemesi önemli bir diplomatik gelişme olabilir. Ancak aynı araştırma alanı için Yunanistan ve GKRY’den de izin alınmışsa bunun Türkiye açısından kazanım olarak sunulmasının doğru olmayacağını anlatan Yaycı, “Yetkili makamların titizlikle incelenmesini istediği” konuları şöyle sıraladı:
1-Fransa’nın Ankara’ya yazısı bilgilendirme mi, izin talebi mi? 2-Yunanistan’ın verdiği izin ile Türkiye’ye yapılan başvuru aynı koordinatları mı kapsıyor? 3- GKRY de aynı araştırma alanı için izin makamı olarak mı kabul ediliyor?
Bu sorular cevaplanmadan Türkiye’nin izin vermemesi gerektiğini belirten Yaycı, “Çünkü mesele yalnızca denizaltına elektrik kablosu döşenmesi değil. Mesele, Türkiye’nin kıta sahanlığında kimin yetkili olduğudur. ‘Bilgilendirme izin değildir. Mavi vatanda hak sahibi olmak yetmez; o hakkın sahada da kabul edilmesini sağlamak gerekir” uyarısında bulundu. Benzer açıklama da, Yankı Bağcıoğlu’ndan geldi.
Konunun önemi de ortada. Bakalım, nasıl gelişmeler olacak...
