Serpil Yılmaz
Serpil Yılmaz

Jeotermalde yatırım krizi çevrecilerin kazanımları

Jeotermal Enerji Derneği (JED) Yönetim Kurulu Başkanı ve Zorlu Enerji Grubu Genel Müdürü Ali Kındap ve 2019 yılında Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan (EPDK) ayrılan JED Koordinatörü ve Onursal Üye Av. Elif Ferdal Karakaş ile Aydın, Denizli ve Manisa'daki jeotermal sahalarını ziyaret ettik.

★★★

Kındap'a ilk sorum: Jeotermal enerji santrallerinin yoğun olduğu bu bölgelerde sağlıklarını ve tarım alanlarını korumak isteyen halkın ve çevrecilerin direnişi ile karşılaşıyorsunuz. Jeotermal yatırımcıları bu durumdan etkileniyor mu?

Yanıt çok netti: “Etkilenmez olur muyuz, yeni yatırımlar durdu. Bizim için fiyat, yatırım kararı almak için ‘giriş kapısı' ancak en az onun kadar önemli olan jeotermal enerji düzenlemeleri.

Devam ediyor: “Jeotermal elektrik santrali yatırımı, en az 5 yıllık bir hazırlık evresinden sonra gerçekleşebiliyor. Bugünün yatırım iklimi jeotermal yatırımı için cazip değil.”

★★★

İkinci sorum: Oluşan kamuoyu tepkisinden dolayı jeotermal elektrik santrali (JES) girişiminden vazgeçen, lisansını iptal eden var mı?

Biraz düşündü… Aslında fazla düşünecek bir şey yoktu.

Zira artık “Bu kadar da olmaz” diyebileceğimiz bir sahada, vergi cennetlerindeki bir şirkete jeotermal elektrik santrali yapmak üzere lisans verilmişti.

Ali Kındap

★★★

Aydın'ın Karacasu ilçesi Ataeymir'de Afrodisias Antik Kenti'ni tehdit eden ve 189 hektar tarım arazisine JES inşa etmek üzere 20 Ağustos 2019 tarihinde Amadeus Resources Enerji Ltd. kurulmuştu.

10 bin TL sermayeli şirket hisselerinin yüzde 90'ı Alman vatandaşı Philipp Förderer'e, yüzde 10'u şirketin genel müdürlüğünü de üstlenen Hüseyin Çiloğlu'na aitti.

Ticaret Sicil Gazetesi'nde çıkan 31 Ekim 2019 tarihli ilanda; Förderer'in hisseleri merkezi vergi cennetlerinden Liechtenstein'da kurulu Spectrum Holding'e devrediliyor, sermaye de 2 milyon 435 bin liraya çıkartılıyor.

Çiloğlu yapılacak JES'i bölgede seracılığı geliştireceği iddiası ile savunmaya devam ederken, işler umdukları gibi gitmiyor…

Kındap “Amadeus yatırımdan vazgeçti” diyor.

Yatırımdan cayma kararının vergi cennetlerine yönelik hesapların ortaya saçıldığı günlere rast gelmesi de ilginç olmuş.

★★★

Çevrecilerin tepkisi karşısında bu kez “maden” yatırımından vazgeçen, Türkiye'nin en büyük şirketlerinden birini de bu kapsamda anabilirim ama şimdilik adı bende saklı.

Kındap, fosil  enerji yatırımları yapmama kararı alan Zorlu Grubu'nun, Kıyıköy'deki doğalgaz çevrim santrali lisansını iptal ettiğini belirtiyor.

Devlet JES'leri “gözaltına” aldı

Kasım 2020'de Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Sürekli Emisyon Ölçüm Sistemleri (SEÖS) Tebliği'ne JES'leri de ekledi.

Jeotermal sıvının çıkarılması sırasında, H2S (hidrojen sülfür) gazı emisyonları ve çürük yumurta kokusu oluşabiliyor.

★★★

JES'lerde emisyonların sürekli olarak ölçümüne ilişkin zorunluluk bulunmuyordu.

37'si Aydın'da olmak üzere kurulan 60'ın üzerinde JES'te, H2S ölçümü yapan bir cihazın takılması şart koşuldu.

Kındap “Her tesis H2S riski taşımıyor ama bakanlık tüm JES'lere bu cihazı takma zorunluluğu getirdi” diyor.

Her bir cihazın bir de “kazanç” tarafı var. Yeni tebliğ ile 5 milyon dolarlık bir pazar yaratılmış oldu.

★★★

Çevrecilerin ve halkın “denetim ısrarı” kamunun aklını başına getiriyor diye düşünebilirsiniz ama bu kadar iyimser olamayacağım.

Zira Tarım ve Orman Bakanlığı'nın 2017 tarihinde yayımlanan bir genelge ile JES'ler yeraltı sularındaki arsenik oranını yükselttiği gerekçesiyle yeni ruhsat ve işletme izinleri yasaklamasına karşılık, Manisa Valiliği geçtiğimiz ay aralarında Alaşehir'in de olduğu 7 ayrı sahada “jeotermal kaynak arama ve işletme ruhsatı” ihalesi açacağını duyuruyor.

★★★

JED'e üye 13 JES yatırımcısını temsil eden Kındap ile Alaşehir'de bir JES'i gezerken meyve bahçelerinin, zeytinliklerin arasından geçiyoruz.

Tesiste reenjeksiyon havuzu bulunuyor. Doğaya jeotermal su akışı olmadığını vurguluyor.

Açılan kuyulardan alınan suyun yerine su gönderiliyor. Böylece sürdürülebilirlik sağlanıyor.

Binlerce yıldır dünyanın damarlarında dolaşan yüksek ısıdaki su azalmayacak!

★★★

Alaşehir'de dere kenarına sırt sırta dizilmiş 3 ayrı JES tesisi görüyorum.

Bu sahaların seçiminde, JES'lerin yerin 2000-4000 metre altından çıkardıkları suları derelere akıtma düşüncesi etkili olmuş mudur?

Bilemem ama Manisa Valiliği bu tür bir şikayet almış olacak ki, Alaşehir'deki JES'lerin önünden akan derenin kenarına sensörler yerleştirmiş. JES'lerden buraya bir jeotermal su boca edilirse, teşhis edilebilecek…

★★★

Devletin “denetim fonksiyonlarını” artırmasını, JES yatırımlarının sınırlaması olarak yorumlamak doğru olmaz.

Tarım ve Ormancılık Bakanlığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı JES'lere aynı pencereden bakmıyor.

Jeotermal enerjide saatleri 1984'e ayarlayın

Bundan yaklaşık 70 yıl öncesine; ünlü İngiliz yazar George Orwell'in politik kurgu romanına adını verdiği “1984” yılına gidiyorum… Ülkenin maden ve yeraltı kaynaklarını araştıran devlet kurumu Maden Tetkik Arama Enstitüsü (MTA), 1960'ların başında Denizli'nin Sarayköy ilçesi Kızıldere havzasında jeotermal enerji kaynağını teşhis ediyor. 1974'te 0.5 MW gücünde elektrik üreten pilot bir kuyu açıyor. MTA sahada açtığı kuyulardan elde edilen jerotermal enerji kaynağının işletmesini 1993 yılında Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı'na (TPAO) devrediyor. TPAO, 1984 yılında devreye alınan Türkiye'nin ilk JES'i olan Kızıldere'nin kapasitesini 17 MW'a çıkartıp, 2008 yılına kadar işletiyor.

2008'de Özelleştirme İdaresi'ne devredilen Kızıldere JES ihalesini, Zorlu Grubu kazanıyor.

Kaplıcalarda şifa aranıyor

Santral yatırımı dışında jeotermal enerjinin yüzde 42'si kaplıcalarda, yüzde 26'sı oranında seracılıkta, yüzde 20'ye yakın konut ısıtmasında, yaklaşık yüzde 10'u termal sulardan yararlanılan turistik tesislerde ve yüzde 2.5'i ise jeotermal ısı pompası ve tarımsal kurutmada kullanılıyor.

JED verilerine göre, jeotermal enerji ile 125 bin konut ısıtması yapılıyor.

Loading...