Emre Özpeynirci
Emre Özpeynirci

Kime yarar kime zarar

Geçen hafta şok ÖTV düzenlemesiyle birlikte otomotiv sektöründe tüm dengeler değişti. Satılan otomobillerin yüzde 41'i yüzde 13-23 arasında zamlanırken, en alt dilimdeki yüzde 3-6'lık göstermelik indirimler ise bir hafta dolmadan yapılan kur zamlarıyla eridi.

Peki bu düzenleme sektörde kime yaradı, kime zarar verdi?

30 Ağustos'ta bir gece ansızın yeni ÖTV oranları açıklandığından bu yana, ‘Bu işten en çok hangi marka ve modeller etkilenir', ‘Kısa-orta-uzun vadede bu düzenleme hangi marka ve modellerin satışında azalmaya, hangilerinde artışa sebebiyet verir' sorularına cevap arıyorum. Elbette bunu önümüzdeki aylarda yaşayıp göreceğiz ama markaların geçtiğimiz aylardaki satışları üzerinden eylül ayı fiyatlarıyla yaptığım hesaplamalar, markaların müşteri nezdindeki algısı ve tercih etme sebeplerine baktığım zaman kafamda bir resim oluşmaya başladı.

Kuşkusuz bu işten en az etkilenecek olanlar ÖTV dilimlerinde en uçta kalan marka ve modeller olacaktır. Yani ÖTV diliminin en alt (%45-50) ve en üst kısmında (%220) yer alan marka ve modellerin satışlarında çok büyük değişiklikler olmayacaktır. Örneğin; Fiat Egea, Dacia Duster, Renault Clio ve Symbol gibi ‘en ekonomik' kısmında yer alan marka ve modellerin, hem filo kanalında, hem de perakende kanalında mevcut müşteri profiline satış yapmaya devam edeceğini düşünüyorum. Vergi diliminin en üstünde yer alanlara gelirsek, yani motor hacmi 2.0 litre ve üzeri olan lüks araçlarda ise müşteri profili ilk başta biraz alışma süreci yaşadıktan sonra, tahminimce yine bu segmentteki araçlara binmeye devam edeceklerdir.

Bu nedenle, en alt dilimdekilerle, en üst dilimdekilerin en az etkileneceğini, satışlarını ne çok fazla arttıracağını ne de çok fazla düşüreceğini düşünüyorum. ‘En çok kimler etkilenecek' diye bakacak olursak ki hem çok kaybedecek olanlar, hem de çok kazanacak olanları bu kategoride birlikte değerlendiriyorum. Bunlar sırasıyla aşağıdaki gibi olacaktır;

KAZANAN VE KAYBEDENLER

En çok kaybedeceklerin başında, 1.6 litre motorlu lüks segment araçların geleceğini söylemek hiç de zor olmasa gerek. Yine Mercedes-BMW-Audi başta olmak üzere, vergi dilimini 1.6 motor hacmiyle nispeten delmeyi başarıp, son yıllarda satışlarını 1.6 motorlu modeller üzerinden çok fazla arttıran bu “lüks” modeller, en büyük darbeyi bu kanaldan alacaklar gibi görünüyor. Çünkü tabloda da gördüğünüz gibi tamamı yüzde 80'lik ÖTV  dilimine giren bu segmentteki fiyatlar ciddi oranda artmış görünüyor. Yani artık görüntüsünden anlaşılmadığı için 1.6 litre motorlu vergi avantajlı fiyatıyla bu markaları tercih eden, “lükse” daha uygun fiyatla sahip olabilen müşterilerinin önemli bir kısmını kaybedecekler gibi görünüyor.

VOLKSWAGEN YARA ALDI

Orta segmentte yer alan markalara bakacak olursak; ki, bu kategoride Volkswagen, Toyota, Opel, Peuoget, Ford, Nissan, Hyundai, Honda gibi markaları kastediyorum, bu grubun en büyük kaybedeninin Volkswagen olduğu tabloda net şekilde görülüyor. Öyle ki, satmakta olduğu modellerin yüzde 97'sinde önemli fiyat artışları söz konusu oldu. Sadece Polo'nun birkaç versiyonu dışında T-Roc, Golf ve Passat gibi en çok satan modellerinde fiyatlar çok yükseldi. Bu nedenle, bu sınıfta satış ve pazar payı kaybedecek markaların başında Volkswagen'in geleceğini söylemek çok da yanlış olmaz sanırım.

SUV'LARA BÜYÜK DARBE

Bu markayı özellikle de yeni düzenlemenin hedef aldığı SUV modelleri çok satan markalar takip edecek gibi görünüyor. Şöyle bir baktığımızda son dönemde çok fazla satılan Peugeot 3008, 2008, Hyundai Tucson, Citroen C5 Aircross ve Nissan Qashqai modelleri önemli kayıplar yaşayabilir.

Bu işten kârlı çıkacak olan marka ve modellere baktığımızda ise doğal olarak yerli üretim yapan markaların modelleri ön planda görünüyor. Özellikle VW, Peugeot, Nissan'da yaşanacak olan kayıp müşterilerin, Honda Civic Sedan, Toyota Corolla Sedan, Renault Megane gibi yüzde 50'lik ÖTV diliminde yer alan yerli modellere doğru kayabileceğini tahmin etmek güç olmasa gerek.

YERLİ VEYA EKONOMİK

Bugün araçların son açıklanan fiyatlarına baktığımız zaman, Peugeot 3008, Hyundai Tucson ve Nissan Qashqai gibi SUV modellerden vazgeçmek zorunda kalan müşterilerin gideceği ilk adresin ise yerli Toyota C-HR veya ekonomik Dacia Duster gibi modeller olacağını tahmin etmekteyim. Benzer şekilde Passat'tan vazgeçen bir müşteri için, prestij önemli olduğundan, bir alt kategoride yani C segmentinde gideceği ilk adresinde yine yerli Toyota Corolla Hibrit, Honda Civic Sedan veya donanımlı bir Renault Megane Sedan olması ihtimaller dahilinde.

‘Kaybeden orta sınıf'

İşte bu sebeplerden yeni düzenlemede en büyük kazanan veya kaybedenlerin orta segmentteki marka ve modeller olacağını iddia ediyorum. Yani; VW, Peugoet, Nissan, Toyota, Honda, Hyundai, Renault gibi. Bu kategoriye normalde bir de Ford konulabilirdi, ancak Ford'un uzun zamandır binek otomobil pazarındaki iddiasızlığı ve son ÖTV değişikliğinden olumsuz etkilenmesi sebebiyle, zaten gerilerde olan yerinin çok fazla değişmeyeceğini tahmin ediyorum. Bu varsayımlar size ilk bakışta biraz ilginç gelebilir, ancak önünüze tüm çok satan marka ve modellerin fiyat listelerini koyduğunuzda, biraz kafa yorduğunuzda benzer bir tabloya ulaşacaksınız.

Hangi marka hangi ÖTV dilimine giriyor?

Marka                45%        50%    >80%

RENAULT          34           43       23

FIAT                   67           33       0

DACIA               19           75       7

KIA                    7             24       69

HYUNDA           1            31       68

SMART               0             100     0

TOYOTA            0             92       8

OPEL                  0             76       24

SUZUKI              0             62       38

HONDA             0              56       44

CITROEN           0             48       52

MITSUBISHI      0             44       56

PEUGEOT           0           34       66

FORD                 0             29       71

SEAT                  0             14       86

VW                    0             3         97

NISSAN              0             3         97

SKODA              0             1         99

AUDI                 0             0         100

BMW                  0             0         100

MERCEDES        0             0         100

JEEP                   0             0         100

LAND ROVER    0             0         100

DS                      0             0         100

MINI                   0             0         100

SUBARU            0             0         100

PORSCHE           0             0         100

LEXUS               0             0         100

ALFA ROMEO    0             0         100

JAGUAR            0             0         100

MAZDA              0             0         100

VOLVO              0             0         100

TOPLAM           23           36       41

Not: Markaların temmuz satışlarına göre eylül liste fiyatları üzerinden hazırlanmıştır.

Her 100 otomobilden 41'ine ÖTV zammı

Yapılan düzenlemeyle birlikte 1.6 litre ve altı motor hacmine sahip araçlarda yüzde 60'lık ÖTV dilimi 80'e yükselince, fiyatlarda yüzde 13'ün üzerinde zamlar gerçekleşti. Şu anda Türkiye'de satılan araçların yüzde 41'i yüzde 80 ve üzerinde ÖTV oranlarına sahipken, yüzde 50'lik dilimde yer alan otomobillerin oranı ise yüzde 36 oldu. En alt dilim olan yüzde 45'e giren otomobillerin oranı ise 15 bin TL'lik matrah güncellemesinden sonra yüzde 23 olarak gerçekleşti.

Göstermelik indirim 1 hafta bile sürmedi

30 Ağustos'ta göstermelik matrah güncellemesi, alt ÖTV dilimindeki araçlara yüzde 3-6 oranında indirim olarak yansırken, kurdaki artışlardan dolayı bu indirimler 1 hafta dolmadan eridi. Birçok yerli üretici fiyatlarına yüzde 3'ün üzerinde kur zammı yapınca ortada indirim filan kalmadı. Euro, 2 ayda yüzde 15 artarken, bu üretim maliyetlerine yüzde 10 olarak yansıdı. Üreticiler ise fiyatlara ise bunu yüzde 10'un altında yansıttı.

1 TL'lik fark fiyatı 46 bin TL artıyor

Otomobil fiyatlarında neredeyse “vergi alana otomobil hediye” dönemi yaşanırken, son ÖTV artışıyla beraber alınacak aracın fiyatında 1 TL'nin bile önemi büyük. Yüzde 50'lik ÖTV dilimiyle yüzde 80'lik ÖTV diliminin arasında 1 TL'lik matrah (vergisiz) farkı aracın fiyatında 46 bin TL artışa sebep oluyor. Yani 129 bin TL'lik matrah fiyata sahip aracın ÖTV'si %50'lik dilimde 65 bin TL iken, 130 bin TL'lik matrah fiyata sahip aracın ÖTV'si ise yüzde 80'lik dilimde 104 bin TL'ye çıkıyor. Bu da anahtar teslimde %50'lik dilimde 230 bin TL olan bir aracın, 1 TL'lik matrah farkıyla %80'lik dilimde 276 bin Tl'ye çıkmasını sağlıyor.

%50 ÖTV %80 ÖTV
MATRAH 129.999 130.000
ÖTV 65.000 104.000
KDV 35.100 42.120
SATIŞ FİYATI 230.099 276.120

Bir asgari ücretli ancak 4 yılda alır

TOFAŞ tarafından üretilip son 5 yıldır Türkiye'nin en çok tercih edilen otomobili olan Fiat Egea'nın satışa sunulduğu günden bugüne toplam satış rakamı 230 bin adede yaklaştı. Ağustos ayında 8 bin 127 adetlik satış ve yüzde 18.3'lük pazar payı ile zirvedeki yerini koruyan Egea, aynı zamanda ‘Türkiye'nin en ucuz otomobili' unvanına da sahip.

Kur güncellemesiyle birlikte 110 bin 900 TL'den başlayan fiyatlara sahip Egea almak bile günümüzde oldukça zorlaştı. Türkiye'de kurlardaki artış ve vergi oranlarının yüksek olması nedeniyle bugün bir asgari ücretlinin 111 bin TL'lik Egea Sedan alabilmesi için yemeden içmeden çalışması gereken süre tam 4 yıl, yani 48 ay.